niedziela, 10 lutego 2013

Dereń jadalny ( Cornus mas )



Turcja             Kızılcık
Persja             زغال اخته
Azerbejdżan    Zoğal
Chiny              山茱萸
Ameryka          Corneliancherry Dogwood 
Francja            Cornouiller male 
Niemcy            Herlitze, Kornelkirsche, Durlitze   
Rosja               Kiziłnastojaszczij


"Historia mojej miłości do Derenia wygląda tak:
rok 2012 posadziłem dwie sztuki
rok 2013 dosadziłem 12 sztuk
rok 2014 pojechałem z 15 sztukami, a co tam 
Materiał zbierany jest z całej polski, siewki okazów z dworów polskich, szlachetne odmianowe szczepione, oraz wybrane siewki ze znanych szkółek.
Piszę to dlatego, aby określić wam kto pisze te informacje poniżej".


Dereń jadalny (Cornus mas L.) to jedna z najcenniejszych roślin o jadalnych owocach z rodziny dereniowatych (Cornaceae).  Podstawową cechę biologiczną derenia stanowi brak przemienności w owocowaniu. W korzystnych warunkach produktywność wynosi 25–100 kg owoców z krzewu, w zależności od jego wieku, a długość okresu owocowania — 100–150 lat.
Rośliny na ogół nie są uszkadzane przez szkodniki i nie chorują, stąd nie wymagają ochrony chemicznej.
Wśród owoców derenia występuje duże zróżnicowanie, m.in. we właściwościach fizykochemicznych, a także w terminach dojrzewania i zbioru, dlatego prowadzi się badania nad kolekcjonowaniem i selekcją odmian, m.in. na Ukrainie, w Turcji, Słowenii, Słowacji, a także w Polsce. Ogród Sztuk

Znani o Dereniu 
Znalazłem informację że Hipokrates zalecał spożywanie liści derenia przy problemach żołądkowych.

Wspominał o nich też Czesław Miłosz
Najobszerniej o zastosowaniu derenia w staropolskiej kuchni pisał Gerald Wyrzykowski
Aby ocalić przed zniszczeniem materiał genetyczny prof. Jerzy Piórecki przez wiele lat zwoził do Arboretum siewki derenia z byłych parków podworskich w regionie. W ten sposób powstał w ogrodzie sad dereniowy.
Przeczytałem ciekawą informację dotyczącą Chińskiego poety: Wang Wei (王維) w swoim wierszu wspomina o dereniu już w tamtych odległych czasach. Jest to jeden z „Czterech wielkich poetów okresu Tang”.
Moje opracowanie zawiera też przepis na "Kąpiel z dodatkiem derenia jadalnego wg św. Hildegardy"

Ogród Sztuk
 
Stanowisko
Dobrze rośnie na glebie lekkiej, próchnicznej, przepuszczalnej i lekko wapiennej. Jest średnio odporny na suszę, ale wrażliwy na zasolenie. Preferuje stanowiska dobrze nasłonecznione, znosi także częściowe zacienienie, chociaż obficiej owocuje na stanowiskach słonecznych.  Dobrze znosi cięcie, może więc być wykorzystany na formowane żywopłoty. Derenie można także rozpinać na ścianach budynku w formie palmet. Przez pierwsze 3 lata trzeba dbać o podlewanie. Potem krzew ma wystarczająco rozbudowany system korzeniowy i zwykle sam sobie radzi.Ogród Sztuk

Przycinanie
Krzew można dowolnie przycinać, dlatego jest dobrym materiałem na żywopłot, lecz wtedy kwitnie rzadko, bo kwiaty tworzą się na ubiegłorocznych przyrostach. Nie należy przycinać derenia na wiosnę, bo wtedy obficie "płacze". Przycinanie starszych osobników może też być dość trudne, bo drewno jest wyjątkowo twarde.Ogród Sztuk

Starożytność: Gatunek w starożytnej Grecji wykorzystywano do robienia sosu do zwalczania mdłości.
Według legendy Romulus wybierając miejsce na budowę Rzymu wbił włócznię wykonaną z derenia
 i wyrósł z niego krzew który rósł tam 800 lat.
W okresie średniowiecza krzewy derenia spotkać można było w przyklasztornych ogrodach, gdzie nie tylko stanowił ozdobę, ale też pozyskiwano z niego cenne materiały i substancje. Kora służyła do produkcji żółtego barwnika, z nasion wytłaczano olej, natomiast bardzo wytrzymałe i twarde drewno służyło do wyrabiania np. grot włóczni czy strzał. W starożytności pozyskiwano z niego twarde drewno. W wieku XVI dereń jadalny dotarł na Wyspy Brytyjskie i do dzisiaj cieszy się tam dużą popularnością.

Historia Polski: Gatunek pospolicie występujący w przydworskich ogrodach, a skazany na zapomnienie w czasach powojennych jako roślina dworska. Obecnie wraca do łask, a nawet doczekał się uznania, ponieważ jego przetworzone owoce, jako „polskie oliwki” pod nazwą dereń kiszony podkarpacki zostały wpisane na ministerialną listę produktów regionalnych w 2008 r. Słynne są również dereniówki – nalewki na owocach derenia uznawane przez koneserów w ogóle za najlepsze. Były one niegdyś wyrabiane w dworach szlacheckich i większość szlachciców sadziła derenia właśnie w tym celu. Może to stanowi przyczynę tego, że w czasach komunizmu owoc ten został zapomniany? Dlatego, że tak nierozerwalnie kojarzył się z „pańskimi czasami”, luksusem? A to przecież nasze polskie dziedzictwo narodowe. Jak napisał profesor Augustyn Mika, czas przywrócić mu jego wartości użytkowe w uprawie amatorskiej. Około 40 gatunków z rodzaju dereń występuje w stanie naturalnym, w strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej.Drzewa lub krzewy użytkowane głównie dla ich cech dekoracyjnych: kwiatów, owoców, ulistnienia czy kolorowych pędów. A dający smaczne owoce dereń jadalny, występuje w centralnej i południowej Europie i zachodniej Azji. Jest starą rośliną owocową wykorzystywaną przez człowieka od tysiącleci (wykopaliska w Grecji potwierdzają, że spożywano go już 7 tysięcy lat temu).Krzewy derenia jadalnego osiągają przeciętnie wysokość około 5 m, mają symetryczną, owalną koronę. Rosną powoli, niektóre egzemplarze mogą dożywać 200 lat. W starych podworskich ogrodach znajdziemy jeszcze pojedyncze egzemplarze okazałych dereni jadalnych, z brązową, dekoracyjną i łuszcząca się korą na starych gałęziach, o atrakcyjnych, żółtych kwiatach ukazujących się spod śniegu na przełomie lutego i marca, często jeszcze przed rozwojem liści.  
Jeśli mowa o polskich dworkach i charakterystycznych dla nich zadrzewieniach, w skład których wchodziły m.in. derenie, to aby poznać odpowiedź na pytanie o przyczyny zaniku tych roślin, trzeba poruszyć kwestię wydarzeń z lat II wojny światowej, przede wszystkim na obszarze Wołynia oraz dawnej Małopolski Wschodniej (województwa lwowskie, tarnopolskie, stanisławowskie). To tam na wschodnich kresach II RP koncentrowały się tradycyjne polskie dwory, wraz z charakterystycznymi zabudowaniami, oraz krajobrazem otaczającym owe dwory. Warto dodać, że historia przyrządzania wszelkich trunków na kresach wschodnich, w tym dereniówki, była bardzo bogata.
Otóż, ofiarami trzech zbrodniczych ideologii i wcielających je w życie ludzi (tj. sowietów, hitlerowców oraz nacjonalistów ukraińskich) padła ludność zamieszkująca te tereny - tradycyjnie przywiązana do polskości i b. patriotyczna. Zostali oni poddani najpierw szykanom i terrorowi, systematycznym wywózkom i rozstrzeliwaniom jako element zagrażający ZSRR i później Rzeszy. Ci którym udało się przetrwać pierwsze lata wojny, padli ofiarami ludobójstwa dokonanego z niebywałym okrucieństwem przez ukraińskich nacjonalistów. Warto nadmienić, iż nacjonaliści ukraińscy nie tylko zaplanowali ze szczegółami fizyczną eksterminację ludności polskiej, ale ich celem było również zamazanie jakiejkolwiek obecności Polaków na wschodnich kresach RP. Stąd wzięła się zakrojona na ogromną skalę akcja niszczenia dworków tych mniejszych i większych, wraz z całymi zgromadzonymi tam przez stulecia pamiątkami i innymi przedmiotami o ogromnej wartości dla Polaków, a także palenia wiosek po wymordowaniu polskiej ludności chłopskiej. Co ważne, niszczono również wszelkie ślady obecności Polaków, zasypywano studnie, karczowano sady, drzewa rosnące przy dworkach, tak, aby nie ostał się nie tylko kamień na kamieniu, ale nawet roślinność ani widoczny ślad po tym, że istniało tu kiedyś polskie życie. Stąd w wyniku owej akcji zamierzającej zlikwidować ślady wszelkiej polskiej obecności na kresach, wraz z mieszkańcami i ich siedzibami, zniknął również ich dorobek kulturowy, tradycje (np. sporządzania nalewek), a także otaczający je krajobraz wraz z roślinnością przy dworach (lipy, derenie, dęby, jabłonie)  bardzo charakterystycznych wtedy dla kresów. Niedobitki, które jakimś cudem przeżyły, zostały przesiedlone na ziemie odzyskane.

Podsumowując, kwestia derenia jadalnego jest paradoksalnie związana z tragiczną historią Polaków mieszkających na kresach. Wraz z mieszkańcami i ich dorobkiem (budynki i ich otoczenie w tym roślinność), zginęły również liczne tradycje przekazywane z pokolenia na pokolenie. A że po wojnie był to temat tabu, to inna sprawa. Z ubolewaniem należy zauważyć, że w imię politycznej poprawności i "dobrych" relacji międzypaństwowych, ten rozdział naszej historii jest obecnie przemilczany w szkołach, podręcznikach, świadomości ludzi, a przede wszystkim kwestie te są rugowane z dyskursu i przestrzeni publicznej - tzw. media.
W 2013r. największe polskie nasadzenia to: Syców (9 ha), Cisowa (3,3 ha), Zaliszcze (3 ha) i Bolestraszyce (1 ha).

Medycyna: Surowcem leczniczym są zarówno owoce, jak i kwiaty, suszone liście oraz kora odarta z młodych gałązek. Owoce derenia zawierają duże ilości witamin: 
C (około 200mg/100g masy), 
P (która wzmacnia ściany naczyń krwionośnych, poprawia przypływ krwi, obniża ciśnienie, działa przeciwalergicznie, przeciwgrzybiczo i przeciwnowotworowo) oraz 
A (poprawia wzrok, kondycję skóry, włosów i paznokci), 
makro- i mikroelementy (głównie związki żelaza), 
flawonoidy (działające przeciwzapalnie, przeciwutleniająco i moczopędnie), 
kwasy organiczne
antyoksydanty, 
biostymulatory, 
pektyny, 
garbniki, 
cukry (około 10–13%) oraz 
inne cenne substancje mineralne.
Owoce derenia jadalnego są doskonałym surowcem do domowej produkcji nalewek i syropów, które w medycynie ludowej uważa się za jedne z najskuteczniejszych leków przeciwgorączkowych. W dawnych czasach dereniówką leczono także podagrę i niedokrwistość. Przeciw anemii, ale i złej przemianie materii zażywano duże ilości świeżych, przejrzałych owoców. Miało to dobroczynnie wpłynąć na funkcjonowanie organizmu, przywracając zachwianą równowagę. Marmolada z derenia jadana przez dłuższy czas w ilości 1–2 łyżek rozsmarowanych na chlebie uchodziła natomiast za doskonały środek na żołądek, zapobiegający alergiom i poprawiający samopoczucie. Św. Hildegarda z Bingen (XII wiek) umieściła owoce derenia pośród tych zalecanych do jedzenia i pisała, że oczyszczają i wzmacniają zdrowy, a także chory żołądek, służą zdrowiu człowieka. Dziś wiadomo jednak, że przeciwskazaniem do spożywania przetworów z derenia jest choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy. Z kolei z kwiatów derenia sporządzano w dawnych czasach nalewki, które miały działanie przeciwgorączkowe. Wykorzystywano także liście i korę dereniową – ich zalety doceniała przede wszystkim wspomniana już św. Hildegarda, która przepisywała kąpiel z ich dodatkiem jako lek na reumatyzm, artretyzm oraz gorączkę reumatyczną u młodzieży i starszych. Stosowano je również do użytku wewnętrznego.Ogród Sztuk

Zdrowie i uroda: Kąpiel z dodatkiem derenia jadalnego wg św. Hildegardy
3 garście liści, kory i drewna derenia jadalnego, 3 l wody.
Składniki drobno siekamy i 15 minut gotujemy w wodzie. Przecedzamy przez sito i otrzymany zielony ekstrakt wlewamy do wody w wannie. Kąpiemy się w temperaturze około 38 stopni C przez 20 minut 2–3 razy w tygodniu, aż do ustąpienia dolegliwości reumatycznych. Możemy również obgotować liście, odlać wodę i liśćmi jak kompresem owinąć na godzinę bolące stawy.Ogród Sztuk

Owoce: soczyste pestkowce, o przyjemnym słodko-kwaśnym smaku i specyficznym aromacie, można spożywać na surowo, kandyzować lub konserwować w inny sposób. Są one, podobnie jak inne części rośliny (np: liście, kora, korzenie ) cenionym surowcem farmaceutycznym.
Największymi owocami polskimi są odmiany Podolski, Florianka, Szafer, Dublany i Bolestraszycki – ich średnia masa mieściła się w zakresie 3,46 g – 3,25 g, natomiast najmniejszymi – odmiany Juliusz i Raciborski; ich masa wynosiła odpowiednio 2,65 g i 2,71 g. Maksymalne masy owoców wynosiły 4,41 g (Szafer) i 4,83 g (Podolski). Według różnych autorów masa pojedynczego owocu dereni rosnących w warunkach klimatycznych Polski wynosi od 1,20 g do 3,78 g. Naukowcy badając derenie rosnące na terenie Słowacji, od notowali wyniki na poziomie 0,5 – 3,4 g. Dużo większe są owoce odmian ukraińskich,
tureckich, serbskich i gruzińskich. Instytut Ukraiński podaje masy owoców w zakresie od 5 do 8 g natomiast autorzy tureccy od 2 do 9 g.
Pierwsze owoce derenia można uzyskać w 3. lub 4. roku po posadzeniu. Początkowo z rośliny zbiera się 5–10 kg, w pełni owocowania — 20–40 kg, a z bardzo starych drzew nawet 100 kg owoców.Ogród Sztuk

Drewno: Cenne jest również drewno derenia. Jako, że posiada bardzo dużą gęstość tonie w wodzie. (jako zapalony akwarysta lubię takie drewno bo samo utonie w akwarium i jako roślina owocowa zapewne nie "zatruje wody" )  Rzemieślnicy uznawali go za bardzo wartościowe. Było używane do produkcji dzid, broni, łuków, czy trzonków do narzędzi. Nadaje się do toczenia i polerowania.Ogród Sztuk

Kora: Służy do wyrabiania żółtego barwnika, a u starszych okazów łuszczy się płatami.
Jego kora może być wykorzystana podczas survivalu mianowicie. pogryziona, doskonale czyści zęby i jamę ustną|

Udział pestki: udział pestki w owocu w badanych odmianach derenia wynosił od 10,1 % (Podolski) do 15,9 % (Kresowiak). Odmiany ukraińskie miały mniejszy udział pestki w owocu, od 7,5 do 11,0 % .
Ogród Sztuk


Nawożenie: I tu mam dla was ciekawostkę- Dereń nie lubi sztucznych nawozów

Zapylanie: Plony derenia jadalnego zdecydowanie poprawia obecność innej odmiany derenia jadalnego w promieniu 30m.Ogród Sztuk

Opinie: 
Sad Doświadczalny ISK w Dąbrowicach 
Odmianą szczególnie godną polecenia do uprawy towarowej jest austriacka ‘Jolico’. Obok innych badanych w SD w Dąbrowicach odmian: ‘Radost’ i ‘Elegantnyj’, okazała się ona bardzo plenna. Jej owoce są bardzo atrakcyjne, ich średnica to 17mm, amasa – 4-6 g. Duże owoce o masie 6-7 g w naszym kraju tworzą także odmiany: ‘Widubiecki’ i ‘Swietliczok’. Ukraińskie i niemieckie odmiany derenia jadalnego badane w IO nadają się do uprawy w warunkach Polski Centralnej, nawet metodą ekologiczną. Ogród Sztuk

Derenie Ukraińskie 

Uważam że to bardzo ważna grupa, może najważniejsza Ogród Sztuk

Pochodzenie form uprawnych tego gatunku nie jest do końca znane jedni uważają, że ojczyzną wielkoowocowych form derenia jest Krym, inni za miejsce pochodzenia takich odmian uznają Anatolię w Turcji. Wiele rodzimych odmian, które powstały na przestrzeni wieków, niestety zaginęło, ponieważ przez długi czas nikt się nie zajmował hodowlą zachowawczą czy selekcją odmian tego gatunku. Prace hodowlane mające na celu otrzymanie obiecujących odmian derenia jadalnego podjęto około 35 lat temu w Państwowym Ogrodzie Botanicznym im. N. N. Griszki w Kijowie i prowadzone są w dalszym ciągu. Celem  prac jest uzyskanie odpornych na mróz odmian derenia, nadających się do sadów towarowych oraz upraw amatorskich, plennych i dających owoce wysokiej jakości, przydatne dla przetwórstwa. Ogród Sztuk
Prace rozpoczęto w 1960 roku, wykorzystując materiał zgromadzony w macierzystym ogrodzie botanicznym, a także dziko rosnące populacje i nasadzenia uprawne we wszystkich rejonach Ukrainy oraz na Krymie, w obwodach czerkaskim, winnickim, iwanofrankowskim i tarnopolskim. Opisano ponad 350 form, z których wybrano i rozmnożono ponad 100. Zebrano materiał roślinny bardzo różnorodny pod względem cech biologicznych i użytkowych. Podstawową metodą hodowli było krzyżowanie, choć dwie odmiany  'Swietljaczok' i 'Ekzoticznyj'  uzyskano w wyniku mutacji spontanicznych.
Podczas selekcji brano pod uwagę przede wszystkim kształt, rozmiary i barwę owoców, wielkość pestki, a także odporność roślin na mróz, siłę wzrostu, plenność, samopłodność, termin dojrzewania i skład biochemiczny owoców. W drugim etapie selekcji otrzymano odmiany o poszukiwanych cechach. 
Odmiany kolekcji nie ucierpiały podczas najbardziej surowych zim 1962/63, 1969/70, 78/79, 86/87, 87/88, 96/97, 97/98, kiedy temperatura spadała do –32 (–35)COgród Sztuk
Z otrzymanych odmian wybrano te obiecujące w warunkach Ukrainy, o owocach owalnych, kulistych, gruszkowatych i butelkowatych, barwy czerwonej, ciemnoczerwonej do prawie czarnej, wiśniowej, żółtej i różowej. Średnia masa owocu wynosi 5–8 g i różni się w poszczególnych latach, w zależności od pogody. Masa pestki najlepszych odmian stanowi 7,5–10% masy owocu, u innych odmian ten wskaźnik równy jest 11–12%. Bardzo interesująca jest selekcja prowadzona z odmianami żółto-i różowoowocowymi.
Do Państwowego Rejestru Odmian Roślin Uprawnych Ukrainy wpisano 14 odmian derenia wyselekcjonowanych w Państwowym Ogrodzie Botanicznym. Są to:
'Elegantnyj', 'Ekzoticznyj', 'Grienadier', 'Jeljena', 'Jewgenija', 'Korałłowyj Marka', 'Łukjanowskij', 'Nikołka', 'Wydubieckij', 'Siemen', 'Swietljaczok', 'Władimirskij', 'Radost', 'Wawiłowiec'. Ogród Sztuk

Opisy wybranych Ukraińskich:

'Jantarnyj' (Ogród Sztuk posiada odmianę w kolekcji) 
W zależności od wieku rośliny dereń jadalny Jantarnyj może być dużym krzewem, lub niewysokim drzewkiem w przypadku starszych już drzew. Odmiana została wprowadzona do handlu w 1982 roku na Ukrainie i wyselekcjonowana przez Swietłane Klimenko z Ogrodu Botanicznego w Kijowie. Cechuje się średnim tempem wzrostu i po kilku – kilkunastu latach osiąga od 3 do 5 m wysokości. Jego pokrój jest wyprostowany, wzniesiony, jednak korona jest dość nieregularna i luźna. Największym atutem tego gatunku są kwiaty i w owoce. Liście nie są specjalnie atrakcyjne, mają ciemnozielony kolor, dość szybko brązowiejący na jesieni, są podłużno owalne, gładkie i ostro zakończone. Kwiaty pojawiają się już w marcu, czasem na przełomie marca i kwietnia. Są żółte, małe, ale za to bardzo liczne.Ogród Sztuk
Bardzo plenna - średni plon z kilkunastoletniego krzewu 40kg.
Owoce smaczne, średniej wielkości – przeciętnie 3,5g.
Zawartość cukru 9,6%.
Termin dojrzewania Dojrzewają w pierwszej połowie września i opadają na ziemię. Słabo się przechowują. Owoce pojawiają się dopiero na jesieni i krótko pozostają na drzewie. Są bardzo oryginalne zarówno pod względem wyglądu jak i smaku. Mają owalny kształt i jasnożółte zabarwienie o niemal przeźroczystym miąższu, które jest kwaśno słodkie w smaku, zupełnie odmienne od smaku derenia jadalnego. Można spożywać je bezpośrednio lub sporządzać z nich nalewki, marmolady i inne przetwory. Często dereń ten jest hodowany nie tylko ze względów ozdobnych, ale właśnie z uwagi na przepyszne owoce, które u starszych drzew występują w bardzo dużych ilościach, mają posmak ananasa. Jest niewymagający w uprawie, może rosnąć na zwykłych glebach ogrodowych, umiarkowanie wilgotnych, jednak na glebach żyznych i na słonecznych stanowiskach szybciej owocuje. Owocowanie w 4-5 roku, jajpóżniej z wszystkich znanych mi odmian.
Owoce opadają często przed osiągnięciem fazy dojrzałości zbiorczej.

Elegantnyj (Cornus mas Elegantnyj)
Średnia masa owocu 5g.
Zawartość cukru 9,1%.
Przeciętny plon z kilkunastoletniego krzewu 30kg.
Termin dojrzewania przypada na pierwszą połowę sierpnia. Wczesna odmiana.  Nie zerwane owoce nie osypują się na ziemię. Odmiana o słabej sile wzrostu, osiągająca niecałe 2m wysokości oraz do 2,5m szerokości.Ogród Sztuk

Korałłowyj Marka (Cornus mas Korałłowyj Marka) Siewka odmiany Jantarnyj.
Średnia masa owocu 5,8g.
Zawartość cukru 12,7%. Jedna z najsmaczniejszych odmian ukraińskich.
Przeciętny plon z kilkunastoletniego krzewu 36kg.
Termin dojrzewania połowa sierpnia.Ogród Sztuk

Wydubieckij (Cornus mas Wydubieckij)
Średnia masa owocu 6,5g.
Zawartość cukru 7,5%.
Jedna z najplenniejszych odmian - przeciętny plon z kilkunastoletniego krzewu 50kg.
Termin dojrzewania druga połowa sierpnia.Ogród Sztuk

Ekzoticznij (Cornus mas Ekzoticznij)
Owoce duże - średnia masa 7g.
Zawartość cukru 10,4%.
Przeciętny plon z kilkunastoletniego krzewu 40kg.
Termin dojrzewania przełom sierpnia i września. Dobrze się przechowują.Ogród Sztuk

Swietljaczok (cornus mas Swietljaczok)
Odmiana obradzająca jedne z największych owoców – średnio ok. 7g.
Zawartość cukru 9,7%.
Termin dojrzewania Osiągają dojrzałość na początku września i nie osypują się na ziemię. Po zbiorach dają się dość dobrze przechowywać.Ogród Sztuk
Przeciętny plon z kilkunastoletniego krzewu wynosi 50kg.
Odmiana o umiarkowanej sile wzrostu wytwarzająca zaokrągloną koronę wysoką na 2,5m i szeroką na 3m.

 Derenie Polskie

To druga grupa zwana przeze mnie "Bolestraszycka"- od miejsca powstania kolekcji.

 W Polsce do II wojny światowej był to dobrze znany krzew sadzony przy dworach, użytkowany w postaci owoców, jak również liści i drewna. W ostatnich latach wielu autorów zaczęło zwracać uwagę na ten surowiec, opisując jego walory nie tylko smakowe i jakościowe, ale także prozdrowotne. Wskazuje się liczne kierunki wykorzystania owoców derenia, bazując na starych XIX-wiecznych recepturach, oraz na nowych badaniach naukowych.Ogród Sztuk
Producenci są zainteresowani nowymi i atrakcyjnymi surowcami, aby przekonać konsumentów do swoich produktów. Doceniają także owoce derenia, chociaż w Polsce nie ma wielu sadów dereniowych. Z przedwojennych nasadzeń zachowały się fragmenty sadów w Nowym Żmigrodzie, Tarnobrzegu (dzielnica Dzików), Bolestraszycach, oraz w Przemyślu-Bakończycach. Nowe sady-plantacje derenia (Syców – woj.
dolnośląskie, Bolestraszyce i Cisowa – woj. podkarpackie, Zaliszcze – woj. lubelskie) zostały założone w latach 2006 - 2009 i krzewy już owocują. Na rynku pojawiają się także pierwsze produkty dereniowe, np. rodzime nalewki dereniowe, konfitury z owoców derenia właściwego, czy sprowadzane z Gruzji soki, konfitury i dżemy. Ogród Sztuk
 Pierwsze kolekcje derenia właściwego, zawierające najcenniejsze ekotypy zebrane w południowo-wschodniej Polsce, założył Jerzy Piórecki w Arboretum w Bolestraszycach koło Przemyśla, w pierwszej połowie lat 80. XX w. Z tych kolekcji do tej pory wyselekcjonowano dwanaście odmian derenia właściwego.Ogród Sztuk
Poniżej w kolejności odmiana, data zbioru, kształt owocu 

Bolestraszycki 01.09. - 20.09. Gruszkowy                                  
Dublany           15.08. - 10.09. Gruszkowy-wydłużony 
Florianka         10.09. - 10.10. Owalny 
Juliusz              15.08. - 10.09. Kulisto-owalny 
Kresowiak       04.09. - 25.09. Gruszkowy
Paczoski           01.09. - 25.09. Gruszkowy-wydłużony 
Podolski           15.09. - 15.10. Owalny 
Raciborski       25.08. - 20.09. Owalny-wydłużony nieregularny 
Słowianin         30.08. - 30.09. Butelkowo-gruszkowy 
Szafer               28.08. - 25.09. Gruszkowy 

Na podstawie badań prowadzonych w Arboretum w Bolestraszycach od 2002 do 2009 r. pogrupowano odmiany derenia według terminu zbioru i wyróżniono cztery terminy dojrzałości zbiorczej
Wśród badanych odmian owoce zbierano już w drugiej połowie sierpnia (Dublany, Juliusz – odmiany wczesne), na przełomie sierpnia i września (Raciborski, Szafer – odmiany średniowczesne), we wrześniu (Bolestraszycki, Kresowiak, Paczoski, Słowianin – odmiany średnie) oraz na przełomie września i października (Florianka, Podolski – odmiany późne). Większość owoców derenia odmian bolestraszyckich
dojrzewa i jest zbierana we wrześniu i ten termin uznano za typowy dla tego gatunku uprawianego w południowo-wschodniej Polsce. Średni okres zbioru owoców wymienionych odmian wynosił od 20 do 30 dni. Jednak okres ten może być wydłużony w czasie nawet do 52 dni (odmiana Szafer w 2009 r.), a także przesunięty w czasie, np. owoce odmiany Podolski w 2009 r. były zbierane jeszcze na początku listopada.
Jest to uzależnione głównie od roku zbioru.Ogród Sztuk

Podolski: Krzew posadzony na początku XX w. w parku dworskim w Bolestraszycach. Nazwa odmiany pochodzi od nazwy terenów (Podola). Z Podola właśnie pochodzili ostatni właściciele Bolestraszyc, czyli Zajączkowscy. Krzew szeroki. Jest to odmiana późna, dojrzewająca nierównomiernie w drugiej połowie września, czasami aż do drugiej połowy pażdziernika. Owoce są duże (śr. masa 3,1 g, śr. długość 20 mm), kształtu owalnego, barwy czerwono-wiśniowej. Średni udział pestki w masie owocu wynosi 12%. Owoce zawierają 38 % witaminy C, 10% cukrówi 2,8% kwasów. Odmiana najbardziej sprawdzona dla Polski południowo-wschodniej, gdzie stuletnie krzewy dają okolo 100 kg owoców. Owoce nadają się w szczególności na nalewki, soki i do zakwaszania przetworów owocowych. Największymi owocami (średnio 3,47 g), a zarazem najmniejszym udziałem pestki w owocu (średnio 10,14 %), charakteryzuje się właśnie odmiana Podolski.

Paczoski Siewka uzyskana z krzewów ze starych parków dworskich. Nazwa odmiany na cześć Józefa Paczoskiego (1864-1942), botanika, badacza Puszczy Białowieskiej, profesora Uniwersytetu Poznańskiego. Krzew szeroki. Jest to odmiana średnia, dojrzewająca nierównomiernie w pierwszej polowie września. Owoce są wydłużone (śr. masa 3,0 g, śr. długość 26 mm), kształtu butelkowego, barwy czerwonej. Średni udział pestki w masie owocu wynosi 14%. Owoce zawierają 42% witaminy C, 13% cukrów i 2,7% kwasów. Jest to odmiana deserowa o smacznych owocach nadających się do bezpośredniego spożycia, ale także na nalewki, kompoty i inne przetwory.

Florianka Siewkę tego derenia uzyskano z krzewu posadzonego w XIX w. we Floriance, czyli dawnej posiadłości Zamojskich. Krzew szeroki, silnie rosnący. Jest to odmiana późna, polecana w szczególności dla południowej Polski, dojrzewająca w drugiej polowie września. Owocesą duże (śr. masa 3,4 g, śr. długość 20 mm), kształtu owalnego, barwy czerwonej do głęboko czerwonej. Średni udziałpestki w masie owocu wynosi 11%. Owoce zawierają 31% witaminy C, 10% cukrów i 2,8% kwasów. Owoce dojrzewają nierównomiernie, nadają się do kiszenia i zakwaszania przetworów owocowych, na nalewki i inne przetwory

Szafer (Ogród Sztuk posiada odmianę w kolekcji) 
Na szczególną uwagę zasługuje odmiana Szafer, której owoce charakteryzowały się dużą zawartością witaminy C (75 mg/100 g), antocyjanów (160 mg/100 g) i polifenoli ogółem (464 mg/100 g), a także wysoką aktywnością przeciwutleniająca. Korzystny skład chemiczny owoców tej odmiany może sprzyjać ich wykorzystaniu jako cennego surowca w przetwórstwie. Bardzo dobre właściwości fizykochemiczne i przeciwutleniające odmiany Szafer wskazują, że jest to jedna z lepszych odmian w kolekcji bolestraszyckiej. Posiada jedne z najsmaczniejszych owoców - charakteryzują się najwyższą zawartością witaminy C, cukrów (16%) i czerwonych barwników antocyjanowych, oraz średnią pektyn. Średnia masa 3,0g. Dojrzewają pod koniec sierpnia. W porównaniu do innych odmian posiada najdłuższy i stały okres zbioru, trwający ponad półtora miesiąca. Odmiana o przeciętnej sile wzrostu i typowym stożkowym pokroju.
Siewkę tego derenia uzyskano z krzewu posadzonego w XIX w. we Floriance, czyli dawnej posiadłości Zamojskich, a samą nazwę zawdzięcza profesorowi UJ, Władysławowi Szafer (1886-1970).

Bolestraszycki Siewkę tego derenia uzyskano z krzewu posadzonego w XIX w. we Floriance, czyli dawnej posiadłości Zamojskich. Krzew o wzniesionych gałęziach. Jest to odmiana średniowczesna, dojrzewa równomiernie w pierwszej połowie września. Owoce są duże(śr. masa 3,3 g, śr. długość 25 mm), kształtu gruszkowego, barwy ciemnowiśniowej. Średni udział pestki w masie owocuwynosi 14%. Owoce zawierają 41% witaminy C, 16% cukrów i 2,8% kwasów. Owoce nadają się do bezpośredniej konsumpcji, na nalewki, konfitury, kompoty oraz do barwienia i zakwaszania przetworów owocowych o słabej, niestabilnej barwie i mdłym, mało kwaśnym smaku.

Kresowiak Siewka uzyskana z krzewów odnalezionych w starych parkach dworskich. Nazwa odmiany pochodzi od określenia ludności polskiej o charakterze pogranicznym z rubieży wschodnich. Krzew sze-roki. Jest to odmiana średnia, dojrzewająca w pierwszej połowie września. Owoce są duże (śr. masa 2,8 g, śr. długość22 mm), kształtu gruszkowego, barwy wiśniowej. Średni udział pestki w masie owocu wynosi 15%. Owoce zawierają 35%witaminy C, 15% cukrów i 2,5% kwasówl Owoce nadają się na dżemy i inne przetwory.

Słowianin: Siewki otrzymane z nasion krzewów rosnących na Ukrainie. Krzew szeroki. Jest to odmiana średnia, dojrzewająca nierównomiernie w pierwszej połowie września. Owoce są duże (śr. masa 3,0 g, śr. długość 28 mm), kształtu buteikowo-gruszkowego, barwy czerwonej. Średni udzial pestki w masie owocu wynosi'13%. Owoce zawieraja 32% witaminy C, 14% cukrów i 2,7% kwasów. Jest to odmiana deserowa, smaczna do bezpośredniego spożycia. Nadaje się także do przetwarzania, w szczególności na przeciery i soki niekiarowane. Radzę przetwarzać na musy, galaretki i powidła - będzie najlepiej "wiązał". Odmiana Słowianin charakteryzuje się największą zawartością pektyn (średnio 1,6 %), podczas gdy w pozostałych badanych odmianach ich stężenie było istotnie mniejsze i mieściło się w zakresie od 0,97 do 1,28 %. 

Dublany Siewkę tego derenia uzyskano z krzewu posadzonego w XIX w. we Floriance, czyli dawnej posiadłości Zamojskich. Nazwa odmiany pochodzi od nazwy ukraińskiego miasta Dublany, położonego 8km na północny wschód od Lwowa. W 1853 r. powstała w Dublanach Szkoła Rolnicza, przekształcona później w Akademię Rolniczą. W 1919 r. wcielono ją do Politechniki Lwowskiej jako Wydział Roiniczo-Lasowy. Sam krzew jest szeroki, jest to odmiana wczesna, szczególnie polecana dla cieplejszych rejonów Polski, owoce dojrzewają równomiernie na przełomie sierpnia i września. Owocesą duże (śr. masa 3,3 g, śr. długość 25 mm), kształtu gruszkowego, barwy ciemnoczerwonej. Średni udzial pestki w masie owocu wynosi 12%. Owoce zawierają 34% witaminy C, 14% cukrów i 2,4% kwasów, smaczne w stanie surowym, nadają się na nalewki i inne przetwory

Juliusz Siewka z krzewu posadzonego w XIX w., rosnącego w posiadłości Drużbackich w Prałkowcach.Nazwa odmiany na część Juliusza Słowackiego (1809-1849). Krzew jest szeroki, silnie rosnący. Jest to odmiana wczesna,dojrzewająca równocześnie w drugiej połowie sierpnia, polecana dla Polski. Owoce są małe (śr. masa 2,7 g, śr. dłu-gość 18 mm), kształtu kulistego, barwy czerwono-różowej. Średni udział pestki w masie owocu wynosi 13%. Owoce zawierają 45% witaminy C, 11% cukrów i 3,0% kwasów. Odmiana doskonała do kiszenia, ze względu na termin zbioru owoców i proporcje miąższu do pestki u owoców zielonych. Owoce są smaczne w stanie surowym, a także po przetworzeniu na kompoty, nadają się do zakwaszania przetworów owocowych.



Derenie Słowackie Ogród Sztuk


Devin :charakteryzuje się średnią siłą wzrostu, rośliny dorastają do wysokości 2,8 m. Odmiana ta owocuje regularnie, z krzewu będącego w pełni owocowania można zebrać do 30 kg owoców. Dojrzałe są barwy koralowej do ciemnoczerwonej, średniej wielkości (ok. 1,9 g), dojrzewają w drugiej dekadzie sierpnia.
Titus : Duży krzew lub małe drzewo do 6 m wysokości, zimotrwały. Najlepiej rośnie i owocuje na glebach średnio żyznych, zasobnych w wapń. Odznacza się silnym wzrostem, obficie zawiązuje pąki kwiatowe i daje bardzo wysokie plony. Dojrzałe owoce są ciemnoczerwone, średniej wielkości (1,8–2,7 g), ich zbiór zaczyna się w końcu września. 'Titus', podobnie jak 'Devin', został wyselekcjonowany w Instytucie Sadownictwa w Bojnicach na Słowacji. Są to najbardziej znane w Polsce odmiany derenia jadalnego.
Ovidius

Derenie Czeskie

W Czechach robi się z nich wypalankę (brandy), nazywaną Drienkovica.

Derenie Austryjackie Ogród Sztuk

'Jolico': pochodzi z Austrii. Ma szczególnie duże owoce (dł. 24–30 mm i szer. 13–20 mm). Ich masa (4–6 g) jest dwukrotnie większa niż u form dzikich derenia. Dodatkową zaletą jest mały udział pestki w owocu, a ponadto bardzo duża zawartość ekstraktu i witaminy C.
'Schönbrunner Gourmet-Dirndl': Odmiana otrzymana w Wiedniu, wyselekcjonowana ze względu na duże jasnoczerwone owoce, długości do 3 cm, gruszkowatego kształtu, dojrzewają pod koniec sierpnia. Posiadają dużą zawartość cukru są słodkie i przyjemne w smaku.  Jest to odporna i żywotna odmiana. Owoce mogą być spożywane na świeżo wprost z drzewa lub w postaci przetworów.
 Drzewo to dorasta do 6 m wysokości. Może rosnąc w pełnym słońcu lub w półcieniu. Nie jest to odmiana samopylna, dlatego w celu obfitego owocowania najlepiej posadzić ją w sąsiedztwie innej odmiany, lub formy dzikiej derenia jadalnego.
'Reichtragende Selection'

Derenie Bułgarskie Ogród Sztuk

Na uwagę zasługują także wielkoowocowe odmiany hodowli bułgarskiej :
Kazanłycky, Kasanlak czerwonoowocowy
Shumensky , Schumener czerwonoowocowy
Flava- żółtoowocowa, została opisana już w drugiej połowie XVII wieku. Jej owoce są prześwitująco żółte, bardzo smaczne, z wyraźnym posmakiem ananasa.
Pancharevsky

Derenie Niemieckie 

W Niemczech robi się z nich wypalankę (brandy), nazywaną Dirndlbrand.
Macrocarpa 


Derenie Amerykańskie Ogród Sztuk

Pioneer to odmiana ukraińska Łukianowskij sprzedawana pod zmieniona nazwą. (informacje z książki Cappiello, P., Shadow, D. 2005: Dogwoods: The Genus Cornus)
Red Star to ukraińska odmiana Wydubieckij sprzedawana pod zmieniona nazwą. (informacje z książki Cappiello, P., Shadow, D. 2005: Dogwoods: The Genus Cornus)
Yellow to odmiana Jantarnyj sprzedawana pod zmieniona nazwą.  (informację cytuję za forumowiczem Forumogrodnicze.info)
Golden Glory Poszukiwana i bardzo cenna, amerykańska odmiana derenia jadalnego. Jaskrawe, żółte, pachnące kwiaty zawiązują się jesienią, a rozwijają w marcu przed rozwojem liści. Odmiana ta owocuje wcześniej niż inne i ma większe, bardzo smaczne owoce koloru czerwonego. Gdy są ciemnoczerwone i miękkie w dotyku, są już dojrzałe i można je jeść. Smakują jak świeże, ostre w smaku wiśnie. Owoce
Krzew rośnie dość szeroko i osiąga nawet 6 m. Właściwe plonowanie zaczyna się w ok. 3-4 roku uprawy. U dorosłego osobnika w szczycie plonowania można zebrać ok. 25-30 kg owoców. Liście ( o dł. ok. 10 cm) w odcieniu ciemnej zieleni, eliptyczne bardzo ładnie przebarwiają się jesienią. Widać wtedy całą paletę od żółtego, przez czerwone aż do brązu.
Odmiana Golden Glory, podobnie jak inne derenie, jest bardzo odporna na mróz, zanieczyszczenia powietrza oraz szkodniki.

Derenie Angielskie Ogród Sztuk

Ważne miejsce dereń zajmował m.in. na angielskim dworze królewskim. Po raz pierwszy wspomina o nim w swoich pismach angielski fizyk, historyk naturalny, zielarz i ornitolog William Turner. W 1548 roku znał tę roślinę jedynie ze słyszenia. Dopiero trzy lata później dane mu ją było zobaczyć na własne oczy w królewskim pałacu Hampton Court, dziś w miejscowości East Molesey. Kolejny, już dokładny opis krzewu pojawił się w zielniku Johna Gerarda Zielnik albo ogólna historia roślin z 1597 roku. Porównuje w nim dereń jadalny do derenia świdwy, przypisując pierwszemu męskie, szlacheckie cechy, drugiemu natomiast żeńskie, chłopskie. Wiadomo, że w XVII wieku na dworze królewskim serwowano owoce derenia jadalnego w postaci marynat z solanki lub jako składnik tarty. Zainteresowanie krzewem nie zaniknęło na Wyspach nawet w XX wieku, a Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze za walory estetyczne kwiecia oraz oryginalność owoców przyznało dereniowi Nagrodę Merit w 1924 roku.

Derenie Azerbejdżanu 

Armudi-Zogal
AK-Zogal

Derenie Armenii Ogród Sztuk

W Azerbejdżanie i Armenii służą do destylacji wódki. 


Derenie Albanii Ogród Sztuk

W Albanii z przefermentowanych owoców destyluje się jedną z odmian rakiji. 



Derenie Turcji i Iranu Ogród Sztuk

W Turcji i w Iranie posypane solą owoce derenia spożywa się jako przekąskę, są one także składnikiem tradycyjnego zimnego drinka o nazwie kizilcik sherbeti.
Derenie Tureckie - Kızılcık 
Myślałem że Turcja która zbiera rocznie takie ilości derenia jest również potęgą w Tworzeniu jego odmian.
I tu sie zawiodłem zapoznając sie z opracowaniami Tureckich Instytutów spotkałem sie głównie z określeniem że derenie to naturalne rośliny sadownicze pozyskiwane głównie z siewek więc nie ma tu mowy o 100 procentowej powtarzalności cech rośliny matecznej.
Badania które znalazłem badały dereń opisując nie nazwami odmian a regionem występowania. Sami naukowcy przyznają, że mimo naturalnego występowania derenia w Turcji nie wypracowano tak imponującej kolekcji odmian jak w innych krajach. Jako jeden z powodów pojawia się powód ekonomiczny ("szczepione odmianowe rośliny" są wielokrotnie droższe od "siewek")
Mimo iż niektóre źródła podają że w Turcji zbiera się rocznie aż 17 tysięcy ton owoców, ja sam nie znalazłem aż tak imponującej informacji na "Tureckich stronach net".

Derenie Gruzji


Okroszinda 
Adreula
Cchneturi
Aromatnyj
Łagodechskij Rannyj

Derenie w Chinach Ogród Sztuk

Tradycyjna medycyna Chińska zaleca stosowanie derenia znany jest jako "shan zhu yu".
Widziałem na Chińskich stronach internetowych piękne mapy wiosek z naniesionymi roślinami rosnącymi w około, mapy były aż żółte od kwitnących dereni wokół wioski.
Przeczytałem ciekawą informację dotyczącą Chińskiego poety: Wang Wei (王維) w swoim wierszu wspomina o dereniu już w tamtych odległych czasach. Jest to jeden z „Czterech wielkich poetów okresu Tang”, Żył w latach około 699-759. Wiódł pustelnicze życie wśród dzikiej przyrody. O jego poezjach trzy wieki później Sū Shì 蘇軾 (1036–1101) powiedział „poezja tak żywa, że czyta się jak obraz” (詩中有畫 畫中有詩).
To piękne zdanie, tak wpisujące się w moją myśł Ogrodu Sztuk jaki prowadzę, dlatego chciałem Wam to zacytować.


Przepisy Ogród Sztuk


" Oliwki z Derenia" 

W przeszłości owoce derenia zalewano wodą morską i robiono z niego produkt przypominający oliwki.

Poniżej zamieszczam informacje pozyskane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, które pozwoliły na uzyskanie dla "Derenia kiszonego podkarpackiego" statusu produktu regionalnego.

Z wywiadu przeprowadzonego przez etnografa wynika, że Olga Hodorowska urodzona w roku 1916 była bliską mieszkanką dworu w Bolestraszycach i jako młoda dziewczyna często chodziła do pracy we dworze. Znała dobrze gospodynię dworską, której często pomagała zbierać owoce z dworskich sadów i krzewów szlachetnych, do których należały derenie. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że często jadła owoce derenia kiszonego, o których mówi, że były kwaśne. Owoce niedojrzałe kiszono w beczkach jak ogórki. Z wywiadu można się dowiedzieć, że informatorka podpatrywała, jak gospodyni dworska kisiła dereń jadalny. Owoce musiały być koloru zielonego do bladoróżowego, co oznacza, że były to owoce już wyrośnięte, ale jeszcze całkiem niedojrzałe. Owoce te zalewało się w beczce osoloną wodą. Kiedy ukisły, odcedzało się je i zalewało oliwą z ziołami. We dworze kiszony dereń dodawano do sosów, które przyrządzano do pieczonego mięsa i podawano na pańskie stoły. Tradycje produkcji „polskich oliwek” znano i kultywowano w kuchni dworskiej szczególnie na terenie Małopolski Wschodniej i Kresów Wschodnich. Dereń był tu uprawiany jako krzew owocowy w niemal każdym ogrodzie dworskim. Dowodem na to są do dziś istniejące stare okazy tego gatunku spotykane w zabytkowych ogrodach. Dwa stuletnie derenie rosną i corocznie bardzo obficie owocują w Arboretum w Bolestraszycach. Panują tu bardzo dobre dla ich uprawy warunki glebowo‑klimatyczne. Informacje na temat derenia kiszonego odnajdujemy w literaturze. W publikacji pt. Umiejętność lasowa, czyli rękoksiąg dla właścicieli i ich leśniczych (Przemyśl 1809) czytamy: owoce nim dościgną to jest, gdy zielone są, nalewają się słoną wodą, a gdy na miętko odgotowane zostaną nalewają się oliwą, a na ten czas od oliwek z trudnością rozróżniane być mogą. Z artykułu Stanisława Wodzickiego zamieszczonego w Rocznikach Towarzystwa Naukowego Krakowskiego z Uniwersytetem połączonego (Kraków 1818) dowiadujemy się: owoc ten, odgotowany i nasolony tak doskonale zastępuje oliwki, żebyśmy się bez nich wyśmienicie obejść mogli: dodają do tej marynaty cząber i bobkowe liście. Z kolei w poradniku Sposób robienia mydła, świec, octów, przyprawiania owoców, solenia i wędzenia mięsa, pieczenia chleba, warzenia piwa i robienia krochmalu (Lwów 1801) znajdujemy następujące informacje: Niedojrzałe dereniowe jagody, które tak co do smaku, jak i koloru z cudzoziemskimi oliwkami podobieństwo mają przyprawia się sposobem, jak następuje: Skoro na drzewie jeszcze czerwienić poczynają największe i najokoglejsze zerwać należy i przed przyprawą dać im trochę zwiędnąć. Naczynie, które się do przyprawy bierze, napełni się wodą, w której tyle soli rozpuścić trzeba, ile w tymże naczyniu znajdująca się woda przyjąć może. W tę wodę włożyć te dereniowe jagody i jeżeli z oliwkami podobieństwo mieć mają trzeba je zagotować, kto zaś nie chce, żeby tak twarde były, niech nie tak długo gotuje zaś pomiędzy te jagody można trochę zielonego kopru i kilka bobkowych liści włożyć.

Dereń marynowany  •500 g zielonych niedojrzałych (jeszcze twardych) owoców derenia•300 ml octu•300 ml wody•2 łyżeczki soli•4 łyżeczki cukru•10 goździków•10 ziaren pieprzu•3 listki laurowe. Owoce myjemy, łączymy wszystkie składniki i doprowadzamy powoli do wrzenia. Gotujemy bardzo krótko na wolnym ogniu, poniżej 1 minuty, gdyż przy dłuższym gotowaniu dereń się rozpada. Marynatą wypełniamy czyste słoiki a następnie pasteryzujemy je jeszcze przez 10 minut.Tak przyrządzony dereń doskonale zastępuje oliwki i dla niewprawnego oka i podniebienia jest nie do odróżnienia. 
Herbata z owoców derenia
Czubatą łyżeczkę suszu z owoców zalać wrzątkiem i odstawić pod przykryciem na 15 minut do naciągnięcia. W przeciwieństwie do niektórych herbat ziołowych można ją pić bez żadnych ograniczeń. Ma właściwości wzmacniające organizm, reguluje pracę przewodu pokarmowego, zwiększa odporność na przeziębienia oraz stany zapalne.
Napar z suszonych liści
1 łyżeczka suszu na szklankę wrzątku, odstawić na 15 minut pod przykryciem, odcedzić. Pity 3 razy dziennie po 1/2 szklanki) wykorzystywany był jako łagodny środek żółciopędny,
Odwar z kory
Łyżeczka suszonej kory na szklankę wody – zalać korę szklanką wody, zagotować i podgrzewać na małym ogniu jeszcze 5 minut. Odcedzić. Pić jako środek wzmacniający siły witalne organizmu.
Kąpiel z dodatkiem derenia jadalnego wg św. Hildegardy
3 garście liści, kory i drewna derenia jadalnego, 3 l wody.
Składniki drobno siekamy i 15 minut gotujemy w wodzie. Przecedzamy przez sito i otrzymany zielony ekstrakt wlewamy do wody w wannie. Kąpiemy się w temperaturze około 38 stopni C przez 20 minut 2–3 razy w tygodniu, aż do ustąpienia dolegliwości reumatycznych. Możemy również obgotować liście, odlać wodę i liśćmi jak kompresem owinąć na godzinę bolące stawy.
Syrop z derenia
Dowolna liczba owoców, tyleż cukru brązowego oraz wody.
Wydrylowane owoce gotujemy w wodzie i po 10 minutach dosypujemy tyle cukru, by powstał w miarę gęsty syrop. Gotujemy nadal przez jakieś 20 minut, a następnie przecedzamy przez sito do drugiego garnka. Jeszcze chwilkę gotujemy i rozlewamy gorący syrop do wyparzonych słoików lub butelek, szczelnie zakorkowujemy. Można go pić po rozcieńczeniu z wodą, dodawać po łyżeczce do herbaty lub wymieszać z żelatyną i zrobić pyszną domową galaretkę.
Ocet z derenia
1 i 1/2 kg owoców derenia, 1 i 1/2 wody, 20 dag miodu, 2 gałązki mięty.
Owoce derenia rozgniatamy, wkładamy do trzylitrowego słoja i zalewamy przegotowaną wodą. Dodajemy do tego miód i miętę. Słój zamykamy przykrywką z gazy i odstawiamy na 2–3 miesiące w miejsce, gdzie będzie panowała temperatura pokojowa. Zawartość słoika często mieszamy. Potem odcedzamy ocet i przelewamy do butelek. Ocet z derenia z powodzeniem może zastąpić na naszym stole ocet winny. Z pewnością będzie to wyrób, którego nie powstydzi się żadna gospodyni.
Dżem z derenia
1 kg owoców derenia, 1/2 kg jabłek, 70 dag cukru brązowego.
Obrane ze skórki jabłka kroimy na kawałki i dusimy w garnku z łyżką wody. W osobnym garnku w niewielkiej ilości wody gotujemy dereń, a następnie przecieramy przez sito, by pozbyć się pestek. Powstałą masę przelewamy do jabłek, dodajemy cukier, zagotowujemy i zdejmujemy z ognia. Gorący dżem przekładamy do słoików, a po zamknięciu odwracamy do góry dnem. Dżem będzie znakomitym dodatkiem do pasztetów, wołowiny oraz dań z dziczyzny.
Konfitura z derenia
Na 1 kg owoców dojrzałych owoców 2 kg brązowego cukru i 1 i 1/2 szklanki wody.
Umyte i przebrane owoce razem z pestkami (lub wydrylowane) wsypujemy do syropu sporządzonego z wody i cukru. Gotujemy na małym ogniu około 15 minut. Odstawiamy na kilkanaście godzin do wystudzenia i ewentualnie powtarzamy podgrzewanie. Następnie konfiturę przekładamy do słoików. Przetworzone owoce nadają się do dekorowania tortów i deserów lub jako syrop do rozcieńczania.
Kiszony dereń
Składniki jak do kiszonych ogórków (każda gospodyni z pewnością ma własny wypróbowany przepis). Dereń można kisić sam lub w towarzystwie ogórków. Do kiszenia przeznaczamy owoce nie w pełni dojrzałe, nawet dopiero nabierające żółtego i czerwonawego koloru. Warto wymieszać kolory, od żółtego do czerwonego, ponieważ wtedy przepięknie wyglądają na talerzu. Kisić należy je długo, bo około 1,5 miesiąca.

Nalewki:

Są odmiany z których dereniówka wyjdzie słodsza, mocniejsza aromatycznie i dużo ciemniej wybarwiona np. 'Szafer', 'Słowianin' czy' Bolestraszycki' również 'Dublany', odmiany te poprzez kilkukrotnie wyższą zawartość cukru w owocu, która przekłada się również na słodszy smak, świetnie nadają się do bezpośredniego spożycia oraz pędzenia win czy wódek, soki i kompoty również smaczniejsze wyjdą, dodatkowo posiadają większą zawartość pektyn (Szafer ma średnią zawartość) co powoduje że przetwory są bardziej gęste, bardzo ważne przy dżemach, powidłach itp. Przetwory o kolorze zbliżonym do standardowego da nam większość odmian, są wśród nich również deserowe odmiany jak 'Egzoticznyj', 'Korałłowyj Marka', 'Schumen', 'Schönbrunner Gourmet-Dirndl', 'Elegantnyj', 'Paczoski' czy 'Pioneer', a takie odmiany jak 'Flava' (ten też daje inny aromat), 'Yellow' czy 'Jantarnyj' dadzą żółte przetwory.

Co do zawartości cukrów i przełożenia tego na słodkość owoców:
-to co słodkie niekoniecznie ma dużo cukrów i na odwrót, to co kwaśne nie znaczy że niema w sobie cukrów. Bowiem w przypadku dereni w większości te co słodkie zawierają w sobie więcej cukrów.
Najtrafniejszy przykład jest z winoroślą, której odmiany dzieli się na deserowe, ogólnego użytku oraz winne. Deserowe są słodkie o delikatnym smaku i aromacie, ogólnoużytkowe są średnio słodkie o bardziej wyrazistym smaku i aromacie (ale mniej smaczne od typowo deserowych), natomiast winne są kwaśne, cierpkie często goryczkowe o intensywnym smaku i aromacie. Jednak patrząc na zawartość cukrów to deserowe mają go najmniej ale również wszystkich kwasów, barwników, pektyn itp. maja najmniej, dlatego są słodkie i bardzo smaczne, ogólnoużytkowe mają nieco więcej cukrów ale także kwasów mają więcej i dlatego już nieco gorzej smakują, odmiany winne zawierają kilkukrotnie więcej cukrów ale również o wiele więcej kwasów, które zabijają słodkość i nadają mało przyjemny smak podczas bezpośredniego spożywani owocu. Jednak dzięki tak dużej zawartości cukrów świetnie nadają się do robienia alkoholu, natomiast zawarte w owocu wszystkie kwasy, barwniki, pektyny, garbniki itp. (psujące smak przy bezpośredniej konsumpcji) nadają wyrazisty, głęboki smak, zapach i aromat, czyli bukiet powstałego z nich wina.


"Dereniówka Miodowa" ("Wielka Księga Nalewek" - Jan Rogala)
Przygotowanie dwa miesiące.
0,5 kg derenia nakłuć (wykałaczka się do tego świetnie nadaje) i zalać w słoiku albo gąsiorze 0,5 litra 45% wódki. Po miesiącu zlać. Oczywiście do tego czasu naczynie musi być szczelnie zamknięte. Zlany płyn przefiltrować przez filtr do kawy. Do 1 szklanki miodu dodać 1/4 szklanki ciepłej wody (przegotowanej), wymieszać i połączyć z nalewem, odstawić na kolejny miesiąc.

"Dereniówka Akacjowo-Miodowa"
Owoce derenia jadalnego przed wsypaniem do szklanego słoja lub balonu dokładnie umyć. Ponakłuwać lub ponacinać je (ale nie nożem- lepiej wykałaczka). Wsypać owoce do połowy objętości naczynia, a następnie nalać alkoholu o mocy 65%, który uzyskujemy, mieszając wódkę ze spirytusem w proporcji pół na pół. Odstawić słój na trzy miesiące. Następnie zlać ten pierwszy nalew i odstawiamy go. Owoce posypać cukrem w ilości ok. 0,7 kg na słój, a po miesiącu zlać powstały likier dereniowy i dodać go (niekoniecznie cały) do pierwszego nalewu. Rozlać trunek do butelek i odstawić na leżakowanie. Można również rozpuścić miód i dolać do niego tyle wódki, aby uzyskać 30% roztwór. Następnie całość gotować i pozostawić do ostygnięcia. Miodem z wódką można wg uznania dosładzać pierwszy nalew. Miód powinien być koniecznie akacjowy, ponieważ inne miody za bardzo zmieniają smak nalewki. Otrzymany w ten sposób nalew cukrowy z derenia zlać do butelek. Likier dereniowy odstawić na leżakowanie, tak jak nalewkę, na co najmniej 6 miesięcy w ciemne miejsce.

"Dereniowo - Wiśniowa" (blog: Nalewki moja pasja) W przepisie na "Dereniówkę Miodową" autor nic nie pisze co należy zrobić z dereniami jak już "wymoczą się" w wódce. Zasypujemy je cukrem, który po jakimś czasie wyciągnie z nich cały sok. W ten oto sposób powstał syrop. Łączymy go z morsem wiśniowym (moc 20%) w proporcji pół na pół. Mors to nic innego jak sok owocowy zaprawiony spirytusem.

"Dereniowo Kwaskowa" ("Złota Księga Nalewek")Przygotowanie 8,5 miesiąca
1 kg umytych dereni ponakłuwać ( wykałaczka), wsypać do słoja (niektórzy używają gąsiorków). Dodać 5 łyżek suszonych jagód. Zalać 0,5 litra wódki i 0,5 litra spirytusu (litr 67% wódki). Na sześć tygodni postawić w słonecznym i ciepłym miejscu. Potrząsać raz na kilka dni. Następnie płyn zlać i zasypać owoce kilogramem cukru. Po trzech tygodniach połączyć syrop z nalewem. Po kolejnym tygodniu filtracja i butelkowanie. Nalewka powinna jeszcze poleżeć w piwnicy z 6 miesięcy. 


"Dereniówka na cukrze trzcinowym"
40 dag dojrzałych i zdrowych owoców, 1/2 l czystej wódki (najlepiej rozrobionej ze spirytusu) oraz 1 i 1/2 kg cukru (najlepiej brązowego).
Każdy owoc przekłuwamy wykałaczką (nie należy używać metalu, gdyż dereń źle na niego reaguje), wszystkie wrzucamy do dużego słoja, zasypujemy cukrem i odstawiamy na dobę. Następnie zalewamy wódką i odstawiamy na miesiąc. Wstrząsamy nim co kilka dni. Po miesiącu otrzymany specyfik przesączamy przez gazę i rozlewamy do ciemnych butelek.

Ogród Sztuk

6 komentarzy:

  1. Witam,

    Gdzie można kupić derenia jadalnego odmianę szafer?
    Może ktoś mi podpowie?

    Pozdrawiam

    Beata

    OdpowiedzUsuń
  2. Chętnie pomogę zdobyć wszystkie opisane rośliny lub wymienię się okazami

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Szukam Cornus mas SZAFER

      email: spam@volny.cz

      Usuń
  3. Witam w zeszłym roku zasadziłem ok.17 szt. derenia jadalnego w tym 4 różne odmiany szczepione. Bardzo chciałbym rozszerzyć nasadzenia. Poszukuję tanich dereni na podkładkę-nawet do 500szt, oraz zrazy do uzyskania oczek na okulizację takich odmian jak: Szafer, 5P, Wydubieckij, Kresowiak
    Dziękuję za każą pomoc

    OdpowiedzUsuń
  4. Witam
    Podobnie jak przedmówca poszukuję miejsca , osoby , firmy gdzie moge się zaopatrzyć w materiał do okulizacji w okresie lipiec 2014.
    tel 662066832

    OdpowiedzUsuń
  5. do postu z 13 maja dołączam numer tel 506957058.
    Pozdrawiam Piotr

    OdpowiedzUsuń