środa, 28 sierpnia 2013

Jagoda Kamczacka czyli hybrydy sychodrzewu kamczackiego i jadalnego




Jagoda Kamczacka
(Ogród Sztuk posiada 10 odmian w kolekcji, oraz kilka sztuk krzyżówek nad których cechami pracuje, łącznie 31 sztuk). 

Protoplaści 

Ogród Sztuk stara się utrzymywać kontakt z pionierami lub wiodącymi ośrodkami w Polsce w wielu dziedzinach nauki. Ważne jest by miłośnicy Jagody kamczackiej znali nazwisko państwa Łukaszewskich w Osielsku koło Bydgoszczy którzy jako pierwsi w Polsce zajęli się selekcją jagody. (stworzyli: Wojtka, Jolantę,). Zofia Łukaszewska wspólnie z mężem Hieronimem rozpoczęła przygodę z "jagodą kamczacką" w 1991 r.
Ogród Sztuk poleca również odmiany wyhodowane w SZD w Brzeznej. (Sadowniczy Zakład Doświadczalny w Brzeznej działa nie przerwanie od 1953 roku). Wartościowymi odmianami są tu ‘Atut’ i ‘Duet’. Szczególnie owoce odmiany ‘Duet’ mają mało goryczki i ładny lekko okrągły kształt.


Historia

Pierwsze wzmianki o roślinie znajdujemy w literaturze rosyjskiej z końca XVII wieku. Kolejne to blisko sto lat późniejsze zapiski etnografa i badacza przyrody Kraszennikowa, który w swojej pracy o półwyspie Kamczatka wspomina o spożywaniu jagód lonicery przez lokalnych osadników. W pierwszej połowie XIX wieku rozważano możliwości uprawy rośliny w północnej Rosji, lecz dopiero wiek XX przyniósł jej popularność. Plantacje zaczęły powstawać w europejskiej części Rosji i na Białorusi. W Polsce jagodę kamczacką znają głównie działkowicze, lecz zwiększające się zapotrzebowanie na uprawy ekologiczne sprawia, że i u nas zaczynają powstawać, niewielkie na razie, plantacje produkcyjne suchodrzewu błękitnego. Jagodę kamczacką uprawia się tradycyjnie w Rosji, Chinach, Japonii. Sprzyja jej także klimat północnej Europy. Ostatnio podejmowane są próby introdukowania gatunku w USA.

Mrozoodporność

Krzewy są całkowicie odporne na mróz, znoszą temperatury do -45°C, kwiaty znoszą do -8°C

Gleba

Rośliny należy sadzić na słabych glebach — IV, V i słabszych klas — i na nasłonecznionym stanowisku. Rośliny tego gatunku uprawiane na bardzo zasobnych glebach podczas suszy mają gorzkie owoce. Korzystnie na plenność owoców wpływa również obecność dużych zbiorników wodnych w pobliżu plantacji. Roślin nie powinno się sadzić na glebach o odczynie zasadowym, ponieważ już w drugim roku po posadzeniu zamierają.


Nazewnictwo

Zdziwiły mnie wpisy na innych blogach i stronach o zamieszaniu w nazewnictwie. Starałem się znaleść prawdziwego autora tych słów by je zweryfikować u źródła i mam.
Zofia Łukaszewska stwierdziła iż przy wprowadzaniu do uprawy jadalnych odmian suchodrzewu nastąpiło spore zamieszanie i błędne jest nazywanie wszystkich roślin "jagodą kamczacką". Oferowane na rynku odmiany wywodzą się zarówno od suchodrzewu jadalnego, jak i od suchodrzewu kamczackiego (L. kamtschatica ). Odmiany pochodzące od tego pierwszego gatunku mają krzewy ze wzniesionymi pędami, dorastającymi do 2 m wysokości, i błyszczące liście. Owoce odmian suchodrzewu jadalnego są mniejsze od owoców suchodrzewu kamczackiego, ale krzewy są bardzo plenne — w gospodarstwie pani Zofii zbierano z rośliny do 5 kg owoców, które dojrzewają wcześniej niż te u L. kamtschatica. Suchodrzew kamczacki ma niższe krzewy, dorastające przeciętnie do 1,1 m (maksymalnie do 1,3 m), kosmate liście i pędy. Jego rośliny są mniej plenne (z krzewu trudno zebrać kilogram owoców), jednak owoce ma większe, a zarazem smaczniejsze. Jak podaje Z. Łukaszewska, suchodrzew jadalny jest krzewem długowiecznym i, według doniesień rosyjskich, wymaga cięcia odmładzającego dopiero po 15 latach od posadzenia.

Rozmnażanie:

Jagody kamczackie dość szybko zaczynają wegetację i bardzo intensywnie rosną wiosną. Krzew najłatwiej rozmnażać poprzez pobranie sadzonek jesienią i przechowywanie ich przez zimę w piasku w chłodnym miejscu. Na sadzonki idealnie nadają się zdrewniałe i młode pędy, ucinamy do tego celu odcinki ok.15 cm z kilkoma parami pąków. Wiosną tak przygotowane sadzonki należy wysadzić pojemników z torfem. Należy pamiętać o regularnym podlewaniu, ponieważ ziemia pod sadzonki nie powinna być sucha. Po kilku tygodniach sadzonki się ukorzenią i będzie je można przesadzić do miejsca docelowego.
MODR (Małopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego) doradza:
" Sadzonki zielne pobiera się z roślin w momencie pojawienia się pierwszych dojrzałych jagód. Sadzonka powinna mieć ok.15 cm długości oraz 3-4 pary liści wierzchołkowych. Natomiast sadzonki zdrewniałe przygotowuje się w listopadzie po przymrozkach. Powinny mieć długość ok. 15 cm i 4-5 par pąków. Wiążemy je w pęczki i przechowujemy do wiosny w piasku, a następnie wysadzamy do pojemników z torfem albo bezpośrednio do gruntu w szkółce. Do wysadzania na plantację najlepsze są krzewy dwuletnie wysokości 25-35 cm, z co najmniej 3 pędami."

Owoce:

Owocem są mięsiste, wydłużone pestkowce o barwie granatowej, pokryte niebieskim nalotem woskowym. Są soczyste, mają słodko-kwaśny smak przypominający czarną leśną jagodę, z lekką goryczką. Pierwsze jagody, w zależności od odmiany, dojrzewają od połowy maja do początku czerwca, a więc kilkanaście dni przed wczesnymi odmianami truskawek - średnio 10 - 14 dni. Po zimie jako pierwsze pojawiają się na rynku w naszych warunkach klimatycznych. Od kwitnienia do zbioru pierwszych owoców upływa średnio 30-42 dni. Dojrzałych jagód nie należy przetrzymywać na krzewach, ponieważ osypują się – same opadają z krzewu. Dojrzałe owoce jagody kamczackiej nadają się do bezpośredniego spożycia lub można z nich sporządzać wspaniałe produkty: soki, nalewki, wina dżemy, mrożonki i susze. Mogą one służyć jako dodatki do chleba, mięs, ciast, sosów, jogurtów czy lodów. Wino jest porównywalne do winogronowego.
W przemyśle spożywczym z owoców uzyskuje się naturalny czerwony barwnik do barwienia żywności.

Zbiory:

Pierwsze owoce – 300-500 gramów z krzewu można zebrać już w drugim, trzecim roku od posadzenia. W pełni owocowania (6-10 rok) z krzewu zbiera się przeciętnie 2-6 kg owoców.
Przy ręcznym zborze pod krzew podkłada się plandekę i na nią otrzepuje się jagody. Owoce suchodrzewu dojrzewają nierównomiernie, dlatego wymagają kilkukrotnego zbioru. Od kwitnienia do zbioru pierwszych owoców upływa średnio 30-42 dni. Dojrzałych jagód nie należy przetrzymywać na krzewach, ponieważ osypują się – same opadają z krzewu.

Zapylacze:

Ałtaj i Amur są dobrymi wzajemnymi zapylaczami 
Sinigłaska zapylacz, np. Dlinnopłodna.
Czelabinka najlepsze zapylacze to: Dlinnopłodna, i Czelabinka
Dlinnopłodna zapylacz: 'Czelabinka'.
Tomiczka jednym z najlepszych dla niej zapylaczy jest odmiana Bakčarskaja
Tundra jako zapylacze polecane są odmiany ‘Aurora’, ‘Honeybee’ i ‘Berry Smart Blue’

Zastosowanie:


Owoce te nadają się przy tym bardzo dobrze do produkcji soków, dżemów, nalewek i win, mrożone stanowią także cenny dodatek do deserów lodowych.

Cięcie:

 Nadmierne cięcie znacznie ogranicza plonowanie roślin, ale w takiej sytuacji musimy sami dostarczyć dużo wody same sobie nie poradzą.


Problemy:

Roślin nie powinno się sadzić na glebach o odczynie zasadowym, ponieważ już w drugim roku po posadzeniu zamierają.
Problemy mogą stwarzać również ptaki (szpaki, kwiczoły, dutki), które żywią się owocami. W związku z tym krzewy trzeba osłaniać siatkami lub stosować urządzenia odstraszające.


Zdrowie:

Są cennym źródłem witamin ( A, C, E) oraz substancji aktywnych biologicznie korzystnie wpływających na organizm człowieka. Owoce są również dobrym źródłem ważnych pierwiastków: żelaza, jodu, miedzi. 
Spożywanie owoców działa ogólnie wzmacniająco na organizm, eliminuje przeziębienie i grypę, działa hamująco na rozwój bakterii i wirusów, a nawet odtruwa organizm z toksyn, metali ciężkich oraz leków. Włączanie do diety jagód kamczackich może pomagać w walce z chorobami nowotworowymi i starzeniem się organizmu oraz poprawiać potencję. Przetwory z jagody kamczackiej zachowują nawet do 80% cennych związków zawartych w świeżych owocach. Owoce wiciokrzewu kamczackiego były znane już od dawna w tradycyjnej medycynie ludowej. 
Uważano, że ich spożywanie wzmacnia naczynia krwionośne, hamuje krwotoki i obniża ciśnienie krwi. 
Stosowano je także w różnego typu dolegliwościach żołądkowych oraz w niestrawności. 
Z liści i kwiatów wiciokrzewu 
sporządzano płukankę, używaną głównie w chorobach i stanach zapalnych gardła, grypie oraz przeziębieniu, której przypisywano działanie antyseptyczne, zwalczające infekcje bakteryjne i wirusowe. 
Dojrzałe owoce wiciokrzewu kamczackiego
są cennym źródłem witamin oraz substancji aktywnych biologicznie korzystnie wpływających na organizm człowieka, m.in. witamin C i A oraz pierwiastków: żelaza, jodu, miedzi. Świeże jagody są bogate w polifenole, działające przeciwutleniająco (antyoksydacyjnie) antocyjany – pochodne cyjanidyny, pelargonidyny oraz peonidyny (nawet do 1400 mg/100 g), flawonoidy (140 mg/100 g) – w tym rutynę (działającą uszczelniająco na naczynia krwionośne i współdziałającą z kolagenem w utrzymaniu gładkiej, napiętej skóry) oraz kwercetynę (neutralizującą wolne rodniki, wspomagającą procesy niszczenia nowotworów, hamującą powstawanie żylaków oraz złogów tłuszczowych w naczyniach żylnych oraz zapobiegającą utlenianiu się cholesterolu i tworzeniu blaszek miażdżycowych). Owoce wiciokrzewu są również źródłem epikatechin (uważa się, że przeciwdziałają one rozwojowi chorób takich jak: niewydolność serca, cukrzyca, udar oraz nowotwory) oraz kwasów organicznych: kawowego i chlorogenowego (normalizują pracę jelit oraz działają ochronnie na wątrobę i komórki nerwowe). Co istotne, przetwory z owoców wiciokrzewu kamczackiego zachowują nawet do 80% tych związków. Uważa się, że ciała czynne jagód kamczackich z uwagi na swoje działanie mogą okazać się pomocne w walce z chorobami nowotworowymi i starzeniem się organizmu, a także, że ogólnie wzmacniają organizm, eliminują przeziębienie i grypę, działają hamująco na rozwój bakterii i wirusów oraz są skuteczne w odtruwaniu organizmu z toksyn, metali ciężkich oraz leków.
Badania naukowe
Naukowcy wykazali, że wyciąg z owoców Lonicera wykazuje działanie przeciwzapalne. W specjalnie zaprojektowanym eksperymencie laboratoryjnym z wykorzystaniem szczurów
wywołano w sposób doświadczalny zapalenie błony naczyniowej oka (zapalenie naczyniówki)
Grupie badanych szczurów podawano dożylnie wyciąg z owoców suchodrzewu bogaty w związki polifenolowe w ilościach 1, 10 oraz 100 mg. W doświadczeniu udało się wykazać, że wyciąg z suchodrzewu wpływa na zmniejszenie nacieków zapalnych w komórkach oka oraz poprawia obraz histologiczny tkanki oka, prawdopodobnie dzieje się to w następstwie hamowania produkcji mediatorów prozapalnych przez związki polifenolowe zawarte w ekstraktach pochodzących z owoców Lonicera.
Zbliżone badania nad aktywnością przeciwzapalną polifenoli z owoców Lonicera prowadzono na 
fibroblastach dziąseł. Wykazano, że związki fenolowe Lonicera, szczególnie kwasy fenolowe, flawonoidy oraz antocyjany wykazują działanie antyoksydacyjne – wymiatające wolne rodniki i przeciwzapalne poprzez hamowanie procesów indukowanych przez LPS i mogą mieć zastosowanie w terapii zapalenia dziąseł. Hamują m.in. ekspresję enzymu cyklooksygenazy II (COX-2) uczestniczącego w produkcji prostaglandyn – substancji biorących udział w procesach zapalnych oraz przyczyniających siędo powstawania obrzęków, gorączki oraz bólu.
Działanie przeciwbakteryjne owoców Lonicera względem drobnoustrojów: 
Escherichia coli, Enterococcus faecalis, Staphylococcus epidermidis i Streptococcus mutans oraz drożdżaków Candida. Niektórzy autorzy podają również działanie ochronne ekstraktów z owoców wiciokrzewu względem promieniowania UVA i możliwe ich wykorzystanie w produkcji preparatów chroniących przed słońcem oraz działanie hamujące rozwój guzów u zwierząt



Tradycyjna medycyna ludowa zachęca do spożywania owoców jagody kamczackiej, gdyż wzmacniają naczynia krwionośne, hamują krwotoki i obniżają ciśnienie krwi. Stosuje się je także w przypadku dolegliwości żołądkowych lub niestrawności. 


Odmiany Polskie Jagody kamczackiej: 

Chociaż pierwsze odmiany wyhodowano w Rosji to hodowle odmian prowadzi się również w innych krajach w tym w Japonii, Kanadzie, Chinach, oczywiście również w Polsce. Odmiany syberyjskie plonują na średnim poziomie i mają drobne owoce. Polskie dają wyższe plony i rodzą dorodniejsze owoce. Poza tym odmiany polskiej selekcji zawierają mniej goryczki w porównaniu z odmianami rosyjskimi. Bardzo dobrymi odmianami są Wojtek, Jolanta, Atut, Duet – wyróżniają się wysoką plennością i dużymi owocami (masa 100 jagód powyżej 100 g.). W prowadzonych przez ISiK w Skierniewicach badaniach wybranych odmian, masa 100 jagód odmian rosyjskich wynosiła 55-75 gramów, natomiast odmiany polskie (Wojtek i Jolanta) miały masę 105-115 gram. Plon z krzewu w piątym roku dla odmian rosyjskich wynosił 1,2-1,5 kg, a z odmian Wojtek i Jolanta 2,3-2,7 kg. Największe owoce z odmian rosyjskich ma odmiana Dlinnopłodna – masa owocu ok. 1 grama. Jest ona najwcześniej dojrzewającą odmianą suchodrzewu jadalnego, o bardzo smacznych owocach, bez goryczki. Odmiany najmniej podatne na opadanie jagód to odmiany Czarna i Brązowa.

Atut
Odmiana pochodząca z Polski.
Krzew o rozłożystym pokroju, słabo zagęszczający się, wysokości do 1,5 m.
Owoce duże, do 2,5 cm długości i 7-8 mm średnicy, lekko wygięte, aromatyczne i słodkie, nie opadające po dojrzeniu.
Owocowanie bardzo obfite, nawet do 4 kg z dorosłego krzewu, na przełomie maja i czerwca.

Odmiana ‘Atut’ w 5 roku prowadzenia plantacji wydaje nawet do 4 kg owoców na III klasie gleby.

Duet
Odmiana pochodząca z Polski.
Krzew dorastający do 1,5 m wysokości, o wzniesionej koronie.
Owoce duże, do 2 cm długości, walcowate, niebieskie z woskowym nalotem, słodkie.
Owocowanie obfite. Owoce dojrzewają w pierwszej połowie czerwca.

Inne źródła podają: Owoce dojrzewają nierównomiernie, należy je zbierać często, w miarę dojrzewania ponieważ nie zbierane same opadają. Pierwsze pojawiają się już w połowie maja.

Wojtek (Ogród Sztuk posiada odmianę w kolekcji nr.kat:JKP3) 
Średnio wczesna odmiana, charakteryzująca się dużymi owocami o słodkim samku. Plenna.
Wlatach 2004-2005 przeprowadzono doświadczenie w Katedrze Sadownictwa Akademii Rolniczej w Szczecinie, spośród trzech przebadanych odmian (‘Zielona’, ‘Czarna’ i ‘Wojtek’) Wyniki:
Spady na poziomie ok 20%
Największe plony w doświadczeniu  (1069 g z krzewu), plon był ponad 2-krotnie większy niż z
krzewów odmiany ‘Czarna’. Z trzyletniego krzewu można uzyskać do 500 g owoców

Jolanta
Średnio-wczesna, owocuje obficie. Owoce smaczne kwaskowo-słodkie z nutą goryczki. Owoce można otrząsnąć, odmiana polecana jako dobry zapylacz.

Zielona 
Spady owoców 20%

Czarna
Spady 7,5%
Wlatach 2004-2005 przeprowadzono doświadczenie w Katedrze Sadownictwa Akademii Rolniczej w Szczecinie, spośród trzech przebadanych odmian (‘Zielona’, ‘Czarna’ i ‘Wojtek’) najmniej podatne na
samoczynne opadanie były owoce odmiany ‘Czarna’. Spady nie wliczane do plonu stanowiły ponad 7,5% owoców, natomiast u odmian ‘Wojtek’ i ‘Zielona’ stanowiły one około 20% plonu handlowego. Owoce odmiany ‘Czarna’ charakteryzowały się również największą masą jednego owocu (1,03 g) oraz największą jędrnością (201 G·mm-1).

Brązowa


Rebeka (Ogród Sztuk posiada odmianę w kolekcji nr.kat: JKP1) 
Jest późną odmianą, bardzo plenną, której owoce długo utrzymują się na krzewie.

Zojka 
Bardzo plenna. Średniej wielkości owoce o słodkim smaku.

Iga
Średnio-późna, owocuje obficie, owoce mocno dojrzałe są lekko słodkie i można je otrząsnąć.

Tola
Średnio-późna, owocuje obficie - około 4kg. Owoce dojrzałe są lekko słodkie i aromatyczne. Można je otrząsnąć. Owoce w zacienionym miejscu nie wybarwiają się w pełni.

Ruben
Późna, krzew naturalnie prowadzony owocuje do 3kg lecz można go przycinać by bardziej się rozkrzewiał i dawał większy plon. W smaku porównywalna do borówki amrekyńskiej – słodka. Owoce można otrząsnąć. Bradzo dobra jakośćdojrzałych owoców.


Odmiany Kanadyjskie Jagody kamczackiej


Aurora
Nowa odmiana kanadyjska - University of Saskatchewan, pochodząca od rosyjskiej odmiany ‘Solovey’ i japońskiej odmiany ‘MT46.55’. Udostępniona producentom w 2012 roku.
Krzew gęsty i zwarty, o pokroju wyprostowanym, wysokości ok. 1,6 m.
Kwitnie ok. połowy maja.
Średnia masa owocu 1,9 g, kształt wydłużonej śliwki, smak troszkę lepszy od ‘Borealis’.
Owoce łatwo zauważalne na krzewie, łatwe do zbioru, dojrzewają od końca czerwca do początku sierpnia. Plon bardzo wysoki.
Wysoka odporność na choroby.
Strefa mrozoodporności 2 USDA (-46°C).
Odmiana licencyjna.

Borealis
Odmiana kanadyjska - University of Saskatchewan, pochodząca od kurylskiej odmiany ‘Kiev#8’ i rosyjskiej odmiany ‘Tomiczka’. Udostępniona producentom w 2007 roku.
Krzew o pokroju rozłożystym, ale zwartym, wysokość ok. 1,2 m.
Kwitnie ok. połowy maja.
Najsmaczniejsza odmiana o największych owocach wyhodowana przez University of Saskatchewan. Średnia masa owocu 1,6 g, kształt owalny (pudełkowy), smak wyśmienity, lekko cierpki. Owoce schowane pod liśćmi, są mocno przytwierdzone do ogonków, blizna poszypułkowa mokra, skórka delikatniejsza od ‘Tundry’.
Odmiana dojrzewająca w drugiej połowie czerwca. Zbiór ręczny. Średni plon 7,6 t/ha (2,3 kg z krzewu) - odrobinę mniejsza od odmiany ‘Aurora’. Przeznaczenie – ogrody przydomowe
Bardzo wysoka odporność na choroby.
Strefa mrozoodporności 2 USDA (-46°C).
Odmiana licencyjna.

Honeybee
Odmiana kanadyjska, University of Saskatchewan. Mieszaniec rosyjskich odmian ‘Suvenir’ i ‘Blue Pacific’. Odmiana wyhodowana jako zapylacz dla ‘Borealis’, ‘Tundra’ i dla serii ‘Indigo’.
Szybko rosnące krzewy dorastający do ok. 1,8 m.
Owoce kształtu cylindrycznego, soczyste i smaczne, ale jest w ich smaku coś nietypowego dla jagody kamczackiej. Ogonki mocno przytwierdzone do owoców. Dojrzałe owoce bardzo długo utrzymują się na krzewie – aż do wyschnięcia.
Owoce dojrzewają w drugiej połowie czerwca. Średni plon 9 t/ha (2,7 kg z krzewu). Do zbioru ręcznego.
Odporna na choroby i poparzenia słoneczne.
Odmiana licencyjna.

Indigo Gem
Odmiana kanadyjska, University of Saskatchewan.
Wysokość 1,5-1,8 m, krzew o pokroju w kształcie litery V.
Jako zapylacze polecamy odmiany ‘Aurora’, ‘Honeybee’ i ‘Berry Smart Blue’.
Owoc troszkę mniejszy niż u ‘Borealis’, twardy, słodki o lekko gumowej konsystencji. Jedna z najlepszych odmian do jedzenia na świeżo.
Owoce dojrzewają w drugiej połowie czerwca. Średni plon 9 t/ha (2,7 kg z krzewu).

Indigo Treat
Odmiana kanadyjska, University of Saskatchewan.
Wysokość i szerokość 1,2-1,5 m.
Łatwiejsza w rozmnażaniu od ‘Tundry’.
Smak owoców podobny do ‘Tundry’, ale owoc troszeczkę mniejszy, średnia waga 1,4 g.
Owoce dojrzewają w czerwcu.
Strefa mrozoodporności 2 USDA (-46°C).

Tundra
Odmiana kanadyjska, University of Saskatchewan, 2007.
Wysokość krzewu ok. 1,5 m.
Jako zapylacze polecamy odmiany ‘Aurora’, ‘Honeybee’ i ‘Berry Smart Blue’.
Średnia masa owocu 1,4 g (ok. 50% większy od przeciętnego owocu jagody kamczackiej dostępnego na rynku kanadyjskim). Owoce twarde i kruche, kształt kulistoowalny, wydłużony. Smak ostro-słodki do słodkiego. Sucha blizna poszypułkowa. Owoce zdatne do mrożenia, pieczenia, jedzenia na świeżo.
Owoce dojrzewają w drugiej połowie czerwca. Średni plon 7,6 t/ha (2,3 kg z krzewu). Odmiana idealna na plantacje, do zbioru mechanicznego.
Odmiana licencyjna.

Berry Smart Blue
Późna, krzew naturalnie prowadzony owocuje do 3kg lecz można go przycinać by bardziej się rozkrzewiał i dawał większy plon. W smaku porównywalna do borówki amrekyńskiej – słodka. Owoce można otrząsnąć. Bradzo dobra jakośćdojrzałych owoców.


Inne ciekawe odmiany


Wołoszenica (Ogród Sztuk posiada odmianę w kolekcji JKP1) 
Bardzo popularna odmiana średniowczesna, charakteryzująca się silnym wzrostem, plennością oraz smacznymi owocami, których zbiór przypada na początek czerwca.

Dlinnopłodna 
(rosyjska)
Należąca do odmian wczesnych, charakteryzująca się średnim wzrostem, cienkimi pędami oraz dużymi, deserowymi i smacznymi owocami. Śmieszą mnie opisy typu: ta omiana jest najsłodsza, ta jajwiększa.
Obecne badania i krzyżówki prowadzi się w tylu miejscach na świecie i w tylu płaszczyznach że lepiej napisać dokładną datę takiej opinii. Więc napiszę że jeszcze w 2007r. uważano że ta odmiana miała: Największe owoce z odmian rosyjskich, masa owocu ok. 1 grama. Jest ona najwcześniej dojrzewającą odmianą suchodrzewu jadalnego, o bardzo smacznych owocach, bez goryczki.

Silginka
(rosyjska)
Pochodząca z placówki naukowej FGUP „Bakczarskoje” Rosselhozakademii, Obwód Tomski.
Krzew o średniej sile wzrostu, owalnym pokroju i średnio zagęszczonej budowie.
Pędy wyprostowane, jasnozielone.
Liście średniej wielkości, szaro-zielone, matowe, omszone.
Jagody duże, o masie dochodzącej do 2,2 g (średnia masa 1,4 g), szeroko wrzecionowate z ostrą końcówką, skórka średniej grubości, delikatna u przejrzałych owoców, z lekkim nalotem, owoc soczysty.
Odmiana wczesna.
Plon dochodzi do 10 t/ha tj. ok. 3 kg z jednego krzewu

Jugana  
(rosyjska)
Pochodząca z placówki naukowej FGUP „Bakczarskoje” Rosselhozakademii, Obwód Tomski.
Krzew o średniej sile wzrostu, o półokrągłym pokroju i średnio zwartej budowie.
Młode pędy proste, zielone, często silnie omszone.
Liście średniej wielkości, ciemnozielone, matowe, skórzaste.
Owoce duże, o masie dochodzącej do 1,8 g, dzbankowatego kształtu, ciemnofioletowego koloru, z silnym nalotem woskowym, czasami puste pod brzeżkiem. Owoce deserowe, słodko-kwaśne, zdatne do zamrażania.
Owoce dojrzewają w jednym czasie, dość wcześnie. Plon do 15 t/ha (3,5-6 kg z krzewu). Skórka owoców średnio mocna, owoce średnio zdatne do transportu.

Docz' Velikana
rosyjska
Pochodząca z placówki naukowej FGUP „Bakczarskoje” Rosselhozakademii, Obwód Tomski.
Wysoki krzew o owalnym pokroju i niezbyt zwartej budowie.
Liście owalne, średniej wielkości, zielone, matowe. Na początku lata liście i młode pędy mają intensywne antocyjanowe zabarwienie.
Owoce zróżnicowanej wielkości, od 1,8 do 2,5 g, kształt podłużno-gruszkowaty, z wałeczkiem na wierzchu i charakterystycznym wygięciem w bok od podstawy. Kolor ciemnofioletowy, ale z powodu grubej warstwy woskowej wydają się sine. Konsystencja miąższu średnia. Owoce deserowe o słodko-kwaśnym smaku, nadają się do zamrażania.
Pora dojrzewania średnio-późna, ale dojrzewanie rozciągnięte w czasie.
Plon do 10 t/ha (3,1-3,5 kg z krzewu).

Bakcarskij Velikan 
rosyjska
Pochodząca z placówki naukowej FGUP „Bakczarskoje” Rosselhozakademii, Obwód Tomski, 2005 rok.
Krzew o średniej sile wzrostu, pokrój rozłożysty, o luźnej budowie, gałęzie szkieletowe proste i grube.
Pędy jednoroczne jasnozielone, bez antocyjanowego zabarwienia.
Liście duże, szarozielone, matowe, omszone.
Owoce bardzo duże, o masie dochodzącej do 2,5 g (średnia masa 1,8 g), długość 4,5 cm, średnica 1,2 cm, podłużnoowalne, lekko niesymetryczne, czasami puste pod brzeżkiem. Skórka średniej grubości, ciemnoniebieskiego koloru, silny woskowy nalot. Smak słodko-kwaśny, delikatny, oceniany na 4,8 (w skali 0-5). Zawartość cukru 8,4%, kwasów 2%, witaminy C 37 mg/100 g.
Okres dojrzewania średni, rozciągnięty w czasie. Plon do 5,3 t/ha (średnio 1,6 kg z krzewu). Owoce rozmieszczone równomiernie na gałęziach, mają średnią tendencję do osypywania się.
Odmiana odporna na choroby i szkodniki.

Czelabinka (Ogród Sztuk posiada odmianę w kolekcji JKP1) 
Charakteryzuje się średnim wzrostem oraz średniej wielkości owocami o kwaśno- słodkim samku, dojrzewającymi na początku czerwca.

Sinigłazka (Ogród Sztuk posiada odmianę w kolekcji nr.kat JKP1) 
Należy do odmian wczesnych, charakteryzująca się bardzo smacznymi, a przy tym sporej wielkości owocami.
Kwitnienie i owocowanie: Zawiązywanie owoców przypada na początek kwietnia, kwiaty są biało-żółte ozdobne. Owoce w smaku przypominają naszą leśną jagodę. Owoc jest w kolorze granatowy z niebieskim, woskowym nalotem. Pierwsze pojawiają się już w połowie maja, a dojrzewają po kilku tygodniach. W pierwszym roku można już zebrać około 2-5 kilogramów owoców z jednego krzaczka.

Lebeduska (Ogród Sztuk posiada odmianę w kolekcji JKP5)
Jest odmianą rosyjską z 1999 roku. Krzew silnie rosnący, rozłożysty, o luźnej budowie. Liście zaostrzone u podstawy i na wierzchołku. Owoc o średniej masie 1,2 g, podłużnoowalnego kształtu, podstawa mocno wydłużona i zakrzywiona, skórka gruba, kolor błękitnoniebieski, nalot woskowy - delikatny. Owoce słodkie i orzeźwiające, bardzo smaczne konsystencja zwarta, chrząstkowata. Zawartość cukru 8,4%, kwasów 2%, witaminy C 63,6 mg/100 g. Okres dojrzewania średni. Plon do 1,9 kg z krzewu.

Czulimskaja
Odmiana rosyjska, 2004, pochodząca z placówki naukowej FGUP „Bakczarskoje” Rosselhozakademii, Obwód Tomski.
Krzew o średniej sile wzrostu. Pokrój kulisty, budowa średnio zwarta.
Jednoroczne pędy wyprostowane.
Liście zielone, matowe.
Jagody duże o masie dochodzącej do 1,6 g (średnia masa 1,2 g), szerokie wrzecionowate, z wąską szczelinką na wierzchołku, gładkie, z mocnym woskowym nalotem, soczyste. Ocena degustacyjna 4,8 (w skali 0-5). Zawartość cukru 8%, kwasów 1,9%, witaminy C 33,2 mg/100 g.
Okres dojrzewania średni, rozciągnięty w czasie. Jagody nie osypują się, zbiór wyłącznie ręczny. Plon do 10,2 t/ha (3-4 kg z krzewu).
Odmiana odporna na choroby i szkodniki.
Odmiana wpisana do Państwowego Rejestru Federacji Rosyjskiej.

Ałtaj
Odmiana słowacka, 1996 rok, mieszaniec Lonicera kamtschatica x Lonicera turczaninowii.
Wysokość krzewu do 2 m.
Owoc o masie ok. 1 g, ze spiczastym końcem.
Odmiany ‘Ałtaj’ i ‘Amur’ są dobrymi wzajemnymi zapylaczami.

Leningradskij Velikan
Odmiana pochodząca z Kamczatki.
Krzew dorastający do 1,7-2 m wysokości.
Owoce duże, cylindryczne lub wąskoowalne, często rozdęte na szczycie, niebieskie, pokryte woskowym nalotem, słodkie, bardzo aromatyczne.
Plon do 16 t/ha (2,5-5 kg z krzewu). Owoce dojrzewają w połowie czerwca. Odmiana o słabej tendencji do osypywania owoców.

Morena
Odmiana rosyjska, 1995 r. Otrzymana we Wszechrosyjskim Instytucie Naukowo-Badawczym Sadownictwa im. N.I. Wawiłowa i Pawłowskiej Stacji Doświadczalnej WNIIR. Autorzy: M.N. Plehanowa, A.W. Kondrikowa.
Krzew dorastający do 1,5 m wysokości.
Wymaga zapylaczy, jednym z najlepszych jest odmiana ‘Viola’.
Owoce duże, o średniej wadze przekraczającej 1 g, wrzecionowate, niebieskie, pokryte woskowym nalotem, słodko-kwaśne. Ocena degustacyjna 4,5 (w skali 0-5). Zawartość cukru 6,4%, kwasów 2,6%, witaminy C 60 mg/100 g.
Owocowanie obfite. Okres dojrzewania średni. Odmiana o średniej tendencji do osypywania owoców.
Odmiana odporna na choroby i szkodniki.
W 1995 roku odmiana wpisana do Państwowego Rejestru Federacji Rosyjskiej.

Siniczka (Ogród Sztuk posiada odmianę w kolekcji JKP5) 
Odmiana rosyjska. Krzew do 1,5 m wysokości. Plonuje obficie. Odporny na choroby. Owoce średniej wielkości, słodko-kwaśne, aromatyczne, smaczne. Dojrzewają w pierwszej połowie VI.

Nimfa (Ogród Sztuk posiada odmianę w kolekcji JKP1) 
Odmiana otrzymana przez Nikolai Wawiłowa, Rosja, 1998 r.
Krzew dorastający do 1,5 m wysokości, korona kulista, gałęzie wzniesione.
Liście charakterystycznie dla odmiany zwinięte ku górze.
Owoce o średniej wadze 1,1 g, wrzecionowate, niebieskofioletowe, pokryte woskowym nalotem, słodkie, aromatyczne. Ocena degustacyjna 4,7 (w skali 0-5). Zawartość cukru 8,8%, kwasów 2,1%, witaminy C 54 mg/100 g.
Owocowanie bardzo obfite. Owoce dojrzewają średnio wcześnie. Średnia tendencja do osypywania owoców.
Odmiana wpisana do Państwowego Rejestru Federacji Rosyjskiej.

Tomiczka (Ogród Sztuk posiada odmianę w kolekcji JKP1) 
Siewka z wolnego zapylenia elitarnej formy nr 68/2 Lonicera edulis, uzyskanej w Dalekowschodniej Stacji Doświadczalnej WNII. Wyhodowana w Instytucie Naukowo-Badawczym Sadownictwa Syberii im. M.A. Lisawienki. Autorzy: I.K. Gidziuk, Z.I. Łucznik. 1987.
Krzew średniej wielkości o szerokiej koronie.
Wymaga zapylaczy, jednym z najlepszych dla niej jest odmiana ‘Bakčarskaja’.
Owoce duże, o średniej wadze od 0,8 do 1 g, wąskoowalne, ciemnoniebieskie, o nierównej powierzchni ze słabym, woskowym nalotem, słodko-kwaśne, uznawane za bardzo smaczne, dojrzewające w drugiej połowie czerwca. Zawartość cukru 7,5%, kwasów 2,5%, witaminy C 24 mg/100 g.
Owocowanie bardzo obfite. Średni plon 8,5 t/ha (2,6 kg z krzewu), ale może być nawet dwukrotnie większy.
W 1987 roku odmiana wpisana do Państwowego Rejestru Federacji Rosyjskiej.

Amphora (Ogród Sztuk posiada odmianę w kolekcji JKP7) 
Lonicera kamtschatica Amphora
Krzew dorastający do 1,5 m wysokości, o kulistej koronie.
Owocowanie obfite, owoce o średniej wadze ok. 1-1,5 g, dorastające do 3 cm długości ciemnoniebieskie, pokryte woskowym nalotem, gładkie, słodko-kwaśne.
Odmiana średniowczesna. Owoce dojrzewają na przełomie maja i czerwca, nie opadają po dojrzeniu.
- 2014r. bardzo ładnie zakwitła w pierwszym tygodniu kwietnia

Uspiech
Smak owocu zharmonizowany.
Odmiana o późnym okresie dojrzewania. Owoce nie osypują się.

Czerniczka

Strezhevchanka

czwartek, 22 sierpnia 2013

Berberys



Berberys



Krzewy berberysu często rośną na obrzeżach lasów. Widoczne z daleka czerwone owoce zawierają mnóstwo zdrowotnej witaminy C, w smaku są bardzo kwaśne, ale ta właściwość ginie po pierwszych przymrozkach. Chętnie wykorzystywane do robienia konfitur, kompotów i nalewek. Co więcej, nadają się do wieloletniego przechowywania. Znane są też jego właściwości lecznicze, stosowany jest przeciwbiegunkowo, pobudzająco i przeciwbólowo, przetworzone owoce pomagają w przemianie materii i dostarczają wielu witamin.

Historia

Starożytni Egipcjanie stosowali go w leczeniu dżumy, lekarze ajurwedyjscy zalecali go w terapii czerwonki i to wskazanie potwierdziła również medycyna współczesna. W Azji Środkowej zielarze kierowali się tzw. doktryną "zewnętrznych znaków", zgodnie morfologicznych cech. Zgodnie z tą zasadą berberys skoro ma żółte kwiaty, a sok uzyskany z jego korzenia również zawiera żółte barwniki, więc był oznaczany jako "żółtaczkowe jagody". Sądzono, że ma korzystny wpływ na choroby wątroby i pęcherzyka żółciowego z towarzyszącą żółtaczką. Rosyjska medycyna ludowa polecała berberys w leczeniu nadciśnienia tętniczego, różnych stanów zapalnych oraz w nadmiernych krwawieniach menstruacyjnych. Gdy osadnicy zabrali go do Ameryki Północnej, Indianie rozpoznali w berberysie zioło zwane "grono Oregonu", którego używali od czasów starożytnych w leczeniu wielu dolegliwości. Łacińska nazwa tej rośliny to Berberis aquifolium lub Mahonia aquifolium.
Od czasów starożytnych w medycynie ludowej wielu narodowości używano kory i korzenia berberysu w celu wzmocnienia organizmu, leczenia wątroby, pozbywania się kamieni nerkowych, leczenia żółtaczki, dny moczanowej i innych podobnych chorób. Według niektórych farmakopei i podręczników farmakognozji, berberys jest stosowany jako środek żółciopędny i łagodzący kolkę żółciową.

Składniki

Berberys zwyczajny zawiera aktywne składniki o sile dorównującej antybiotykom. Berberyna (alkaloid berberysu) posiada właściwości przeciwzakaźne. Udowodniono skuteczność przeciw następującym patogenom: Staphylococcus aureus, Streptococcus, Salmonellae, Shigellae, Entamoeba histolotica, Vibrion cholerae, Giardia (Lamblia) intestinalis, Escherichia coli i Candida albicans. W jednej z prac badawczych udowodniono, że berberyna wywiera silniejsze działanie niż chloramfenikol. Ponadto okazało się, że silnie hamuje zarówno kolonizację, jak i wzrost Helicobacter pylori. Udowodniono, że berberys jest silnym immunostymulatorem, ponieważ pobudza aktywność makrofagów.

Sole berberyny są również używane w postaci kropli do oczu w leczeniu zapalenia powiek i spojówek (25 mg chlorku berberyny na 100 ml roztworu), zarówno w przypadku zapalenia pochodzenia infekcyjnego, jak również spowodowanego nadwrażliwością na zanieczyszczenie powietrza. W Niemczech berberys jest stosowany w zapaleniu spojówek w postaci kompresów i kropli do oczu.

Dzięki właściwościom rozszerzającym naczynia, obniża ciśnienie tętnicze krwi. Dowody na to można odnaleźć w rosyjskiej medycynie ludowej. Jego właściwości przeciwzapalne testowano w leczeniu procesów zapalnych stawów.

Zastosowanie

Liście - wykazują działanie żółciopędne, tonizujące naczynia, przeciwskurczowe i antybiotyczne, zwiększają także kurczliwość mięśni gładkich macicy.
Napary i odwary - z liści są stosowane w przewlekłych chorobach wątroby i dróg żółciowych.
Okłady z papki liściowej - łagodzą reumatyzm i nerwobóle. 

Owoce - wykazują działanie moczopędne, przeciwgorączkowe, regulujące przemiany metabolizmu. Jako lek regulujący przemianę materii oraz środek dietetyczny. Stanowią źródło vit. C.

Kora i korzenie - są rzadko stosowane, służą głównie do otrzymywania berberyny.
Wyciąg z korzeni - do barwienia wełny i jedwabiu.
Liście i korzenie działają antybiotycznie, łagodzą stany zapalne układu pokarmowego, działają żółciopędnie, regulują ukł. trawienny, obniżają ciśnienie krwi, działają przeciwkrwotocznie, zmniejszają napięcie mięśni gładkich, działają przeciwspazmowo.



Odmiany Jadalne wybrane przez Ogród Sztuk

Berberis vulgaris
Krzew osiągający wysokość 1,5-3m, należący do rodziny berberysowatych. Jest krzewem rodzimym, w stanie dzikim występuje w Europie Środkowej, Południowej i Azji Mniejszej. Kwiaty są żółte, zebrane w grona, dość duże. Dekoracyjne, ale niestety niezbyt pięknie pachnące. Są źródłem nektaru, dlatego wokół berberysów zawsze unosić się będą pszczoły. Kwitnienie przypada w maju i czerwcu. Owoce czerwone, podłużne, jadalne, ale kwaśne jagody o długości do 12mm. Owocowanie w sierpniu i wrześniu. Owoce te stanowią nie tylko o wielkiej urodzie tych krzewów - zazwyczaj jest ich dużo, mają ładny kolor i mogą utrzymywać się przez całą zimę. Berberys lubi stanowiska słoneczne lub półcieniste. Podłoże lekkie, piaszczyste, lub lekko żyzne, raczej wilgotne i przewiewne. Posiada drobne, dekoracyjne listki, gałęzie zbrojne w ciernie, doskonale poddające się cięciu i formowaniu, odporne na przemarzanie czy trzeba czegoś więcej. Najbardziej interesujące z punktu widzenia posiadacza przydomowego ogródka może być zastosowanie ozdobne, a do tego berberysy są jakby stworzone, zwłaszcza jako nasadzenia żywopłotowe Owoce - są one kwaśne, ale warto je wykorzystać, ponieważ zawierają dużo witaminy C, pektynę, kwasy organiczne (głównie jabłkowy), karoten (czyli prowitaminę A), witaminę E oraz sole mineralne i łatwoprzyswajalne cukry. Przetwory z owoców berberysu - niegdyś bardzo popularne - podnoszą odporność na infekcje, poprawiają przemianę materii, działają moczopędnie, żółciopędnie i przeciwgorączkowo. Są wspaniałym naturalnym lekiem witaminowym. Owoce zbiera się dojrzałe, jesienią, można zaś owoce suszyć na słońcu, zakonserwować w cukrze, lub robić przetwory, nalewki.

Berberis sieboldii 
Berberys Siebolda jest rzadko spotykany w Polsce. Pokrój ma typowy, zbliżony do większości berberysów forma krzewiasta, niska, dorastająca do 1 metra wysokości i podobnie szerokości. Gęsty już w młodości, posiada mocno rozgałęzione pędy, na których wyrastają ciemnozielone listki. Wiosną świeże przyrosty oraz najświeższe listki mają barwę purpurową, potem zielenieją. Jesienią z kolei cały krzew przybiera przepiękną jasno czerwoną barwę, czasami zmieszaną wręcz z kolorem pomarańczowym. Kwitnie w maju, latem wydaje owoce, które stopniowo dojrzewając zyskują przydatność do spożycia, jako przetwory ale również na surowo czyli prosto z krzewu. Berberys ten posiada dużą zdolność adaptacyjną do gleby, może rosnąć nawet na suchych, nieprzyjaznych piaskach, choć w glebie żyznej na pewno będzie bujniejszy. Stanowisko słoneczne lub ewentualnie półcieniste, nie nadaje się do cienia, ponieważ w takich warunkach może rosnąć rachitycznie. W ogrodzie świetnie spełni swoją rolę posadzony wszędzie tam, gdzie stanowisko zbyt suche uniemożliwiło bujny wzrost innych roślin. Świetnie nadaje się do obsadzania skarp, ścian wąwozów – spełni również funkcję umocnienia. W celu jak najładniejszego wybarwienia podczas jesieni należy sadzić go w miejscach możliwie jak najbardziej nasłonecznionych.

Berberis amurensis
Rozłożysty krzew o silnej budowie, który na naturalnych stanowiskach występuje w północno-wschodniej Azji. Ponieważ podczas silniejszych mrozów może przemarzać lepiej jest go uprawiać w cieplejszych rejonach naszego kraju, najlepiej na zachodzie, wówczas można być bardziej pewnym że przetrwa zimę. Jeśli jednak mieszkamy w zimniejszych rejonach kraju, należy roślinę te okryć na zimę np., warstwą włókniny, a poza tym sadzić w miejscach osłoniętych od wiatru, ale też z dużą ilością słońca. Obok berberysu amurskiego nie sposób przejść obojętnie, gdziekolwiek posadzony wzbudza podziw i zachwyt. Jest to silny krzew o grubych wyprostowanych pędach i gałęziach przewieszających się łukowato pod naporem liści i kwiatów. Tworzy wiele odrostów przybierający krzewiasty, ale regularny pokrój.
Liście nie wyróżniając się specjalnie, są drobne, odwrotnie jajowate i zielone, opadają na zimę. Za to kwiaty pojawiające się pod koniec wiosny wyglądają wprost zniewalająco. Są drobne, jaskrawo żółte zebrane w długie, bardzo gęste zwisające grona. Pod koniec latach ich miejsce zastępują jeszcze wspanialej wyglądające owoce – soczyście czerwone, owalne jagody, które również zwisają w postaci gęstych gron i długo pozostając na krzewie. Owoce berberysu amurskiego nie tylko wspaniale wyglądają, ale też posiadają wiele cennych właściwości leczniczych, są bogatym źródłem witamin C i E natomiast liście i kora zawierają alkaloidy. Wykorzystuje się je m.in. w leczeniu problemów trawiennych gdyż zwiększają wydzielanie soków trawiennych i żółci, ponadto wykorzystuje się je w leczeniu przeziębień i nadciśnienia. Mają więc bardzo szerokie spektrum działania farmakologicznego. Berberys amurski podobnie jak wszystkie berberysy preferuje gleby lekkie, piaszczyste, o dobrej przepuszczalności, żyzne i umiarkowanie wilgotne. Może rosnąć na stanowiskach słonecznych i półcienistych , ale na tych pierwszych znacznie lepiej rośnie, a także silniej kwitnie i owocuje. 

Berberis sibirica 
Gatunek berberysu, którego naturalne stanowiska znajdują się na Syberii. Tworzy z reguły niski krzewy, dorasta do 50-60 cm wysokości i podobnie szerokości. W młodości pokrój nieregularny, czasem kulisty, u starszych egzemplarzy przybiera charakter rozłożysty. Kwitnie w czerwcu i lipcu, kwiaty koloru cytrynowożółtego są doskonale widoczne, są bowiem duże, o wiele większe niż przeważnie występujące u berberysów. Liście tej rośliny są również swoistą ozdobą, są ciemnozielone, czasem lekko poskręcane, a na ich brzegach znajdują się nieregularnie rozmieszczone kolce. Późnym latem oraz jesienią na krzewie pojawiają się duże, czerwone owoce, które są jadalne. Berberys ten nie ma specjalnych wymagań co do gleby, upora się także bez większych problemów z dłuższą suszą. Wymaga stanowisk słonecznych lub lekko tylko ocienionych. Jest całkowicie mrozoodporny, nie powinien cierpieć od mrozów w żadnym regionie naszego kraju. W ogrodzie może świetnie nadawać się do budowy ładnych klombów, także przy użyciu innych berberysów. Gatunek ten również nadaje się do kolekcji nietypowych roślin owocowych, jego owoce bowiem mają różne lecznicze zastosowania.

Berberis canadensis
Berberys kanadyjski jest rośliną, występującą naturalnie na terenie Stanów Zjednoczonych oraz Kanady. Jest gatunkiem blisko spokrewnionym z mahonią, nie jest jednak rośliną zimozieloną. Wykształca pokrój niewielkiego krzewu, średnio dorasta do metra wysokości, choć w dobrych warunkach może dorosnąć nawet do wysokości 2 metrów. Jako że rośnie na terenach bardzo suchych, wykształcił zdolność do tworzenia bardzo rozbudowanej sieci korzeni, którymi zaopatruje się w wodę nawet w ekstremalnie nieprzyjaznych miejscach! Liście tej rośliny są małe, ciemnozielone, na brzegach lekko piłkowane. Kwitnie wiosną, kwiaty zebrane w kwiatostany długości do 5 cm. Roślina wydaje owoce – niewielkie, jasno czerwone jagody o podłużnym kształcie. Owoce tego berberysu mają zastosowanie od bardzo dawna, były używane powszechnie przez rdzenną ludność Ameryki do konsumpcji ze względu na wysoką zawartość witaminy C. Z kolei wywar z kory był stosowany jako lek na dolegliwości żołądkowe, biegunki.
Obecnie owoce wykorzystuje się do przygotowywania galaretek oraz jako dodatek do napojów alkoholowych. W ogrodzie krzew ten sprawdzi się na pewno w miejscach suchych, tam gdzie inne rośliny nie były w stanie się zadomowić. Dobrze wygląda wraz z innymi berberysami w klombach lub niewielkich kolekcjach, wraz z coraz większą popularnością nietypowych roślin o jadalnych owocach, wśród których berberysy cieszą się dużym zainteresowaniem.

Berberis angulosa (Wallich ex J. D. Hooker & Thomson)
 Krzew dorastający do około metra wysokości. Dwupienna odmiana berberysa o owocach jadalnych surowych lub gotowanych. Wielkość owocu sięga rzędu 12 mm. Są koloru czerwonego. Liście ma jajowato lancetowate, zielone, na jesień przebarwiają się od pomarańczy po czerwień. Kwitnie latem na kolor żółty. Kłącza berberysa są antybakteryjnie. Podobno stosowane są w leczeniu zakażeń jelitowych, a szczególnie bakterii czerwonki. Niektórzy twierdzą, że ma on zastosowanie przeciwnowotworowe. Preferuje ciepłą i wilgotna glebę gliniastą, ale nie jest wybredny. Roślinę można mocno przycinać, będzie ona wypuszczać nowe pędy od korzenia. Może rosnąć w półcieniu i cieniu jak i słońcu.

Berberis veitchii (C.K.Schneid)
Bardzo oryginalny berberys, którego ozdobą są duże, dzwonkowate, żółte kwiaty, pojawiające się późną wiosną. Roślina formuje pokrój lekko kolumnowy, dorosłe osobniki przy wzroście dochodzącym do 2,5 metra, osiągają szerokość do 1,5 m. Krzew od młodości zagęszcza się systematycznie w miarę wzrostu w trakcie kolejnych sezonów, w zasadzie nie ma potrzeby cięcia aby roślina była bardziej gęsta. Ładne są liście tego gatunku są ciemnozielone, lekko błyszczące, posiadają kolczaste wyrostki na brzegu blaszki liściowej. Ich struktura przypomina bardzo liście berberysów, które są zimozielone – ten gatunek jednak gubi liście na zimę. Wygląda podobnie do Berberysu Juliany lub berberysu Wilsona, jest jednak bardziej odporny na mróz. W pełni lata oraz jesienią bardzo ozdobnie wyglądają owoce, koloru ciemnoczerwonego, których ilość pojawiająca się na krzewie jest wprost przytłaczająca. Berberys ten nie ma specjalnych wymagań co do gleby, nie jest jednak tak odporny na susze jak większość berberysów, uprawianych w Polsce. Preferuje stanowiska słoneczne lub lekko zacienione. Gatunek ten, obok innych berberysów, wpisuje się w coraz bardziej popularny nurt roślin o nietypowych jadalnych owocach, także posiadających właściwości lecznicze. Dzięki dużej tolerancji siedliskowej oraz wystarczającej mrozoodporności krzew ten może być uprawiany jako roślina bezobsługowa, także przez osoby mające bardzo mało czasu na doglądanie ogrodu.

Przepisy

Konfitura z owoców berberysu
Konfitura z berberysu jest wspaniałym zatrzymaniem w słoiku letnich wspomnień, a dodatkowo jest bardzo łatwa do przygotowania.
Składniki: 1 kg owoców berberysu, 0,8 szklanki cukry, 1 szklanka wody
Przygotowanie: Owoce odszypułkować, opłukać, zalać gorącym syropem z wody i cukru. Odstawić na parę godzin. Następnie zlać syrop, zagotować go, by odparował i zalać owoce. Trzeba tę czynność powtórzyć kilka razy, do momentu, gdy owoce staną się szkliste. Gorące konfitury nalać do wygotowanych słoików i zamknąć.


Nalewka z owoców berberysu – sposób pierwszy
Nadaje się na chłodne zimowe wieczory lub spotkanie z przyjaciółmi, których możemy oczarować naszą kulinarną pomysłowością.
Składniki: Owoce berberysu, wódka, cukier, ewentualnie: kawałki korzenie imbiru i laski wanilii
Przygotowanie: Owoce należy zebrać po pierwszych przymrozkach, umyć, opłukać. Zalewamy je wódką tak, by zakryła owoce i zakręcamy słoik. Po miesięcznym przechowywaniu w ciepłym miejscu wódkę zlewamy, a owoce zasypujemy cukrem. Gdy puszczą sok, mieszamy syrop z wódką i dodajemy kawałki imbiru i wanilii. Po tym zabiegu odstawiamy na 14 dni. Po tym czasie zlewamy odfiltrowując osad. Nalewkę przelewany do butelek, które na miesiąc muszą być schowane do ciemnego i chłodnego miejsca.


Nalewka z owoców berberysu – sposób drugi
Składniki: 1 kg owoców berberysu, 0,5 kg cukru, 0,5 l wódki, 0,25 l spirytusu
Przygotowanie: Przygotowane owoce (odszypułkowane i umyte) wrzucić do gąsiora i wymieszać z cukrem, odstawić w cieple miejsce na dwa tygodnie. Po tym czasie owoce zalać spirytusem i wódką, a miesiąc później przefiltrować i zlać do butelek. Po okresie trzech miesięcy napój nadaje się do próbowania.
Bałem się wypić pierwszy łyk mojej nalewki. Zrobiłem to po dwu latach, dopiero się przełamałem.
Jest dobra, mocna, jeden kielonek wieczorem, oceniam podobnie do whisky. Czyli, głęboki smak, przy kręceniu szklanką cudownie osiada na szkle, piękna czerwonawa barwa, mocne.
Teraz już piję je jako 3-letnie. Sprawdzę czy to był ten przepis, czy podobny.
Mam gdzieś notatkę.

Wino z berberysu
(tak samo można użyć dziką różę)
2 kg berberysu (dzikiej róży)
9 l wody 1,5 kg cukru
3 g pożywki.

Kompot z owoców berberysu
Napój wspaniale orzeźwia, nadaje się do picia zarówna na ciepło, jak i zimno.
Składniki: kilogram owoców berberysu, 0,5 szklanki cukru, 2 szklanki wody
Przygotowanie: Oczyszczone z pestek owoce (najlepiej po przemrożeniu) umyć, wrzucić do gotującego się syropu z wody i cukru. Po 30-minutowym gotowaniu należy kompot przelać do słoików, żeby napar się pasteryzował przez około 20 minut.


Berberys solony
Zerwać dojrzałe, ale jeszcze twarde owoce berberysu. Po umyciu ułożyć w małych słoiczkach, zalać przegotowaną, przestudzoną i osoloną wodą (20 dag soli na 1 litr wody), tak żeby wszystkie owoce były pokryte solanką. Zamknąć słoiki, przechowywać w ciemnym miejscu. Dodawać do sałatek, jak oliwki.

środa, 21 sierpnia 2013

Ciekawe róże o pojedyńczych kwiatach



Róża Mozart


Barwa kwiatów: Różowa z białym oczkiem
Wielkość kwiatów: Ø 4 cm 
Rodzaj kwiatów: Pojedyńcze, bardzo liczne w kwiatostanach
Zapach: Umiarkowany 
Pora kwitnienia: VI - X, wielokrotnie powtarza kwitnienie
Wysokość krzewów: 1,5 - 2 m 
Mrozoodporność: -29°C 
Informacje dodatkowe: Odmiana została wyhodowana w 1937 roku przez Lamberta (Niemcy) przez skrzyżowanie odmian 'Robin Hood' x 'Rote Pharisäer'; 

wtorek, 20 sierpnia 2013

Dzika róża



Dzika róża


Róża występuje jako kolczasty krzew lub pnącze z rodziny różowatych (Rosaceae) na półkuli północnej. W Polsce istnieje 20 gatunków róży, najbardziej rozpowszechniona jest róża pomarszczona. Rośnie pospolicie w zaroślach, na brzegach lasów, w pobliżu domostw, oraz na miedzach i nieużytkach. Gałązki ma łukowato wygięte, zwieszające się, uzbrojone w silne, haczykowate, odchylone do tyłu kolce. Liście: pięcio-, siedmio- lub dziewięciodzielne. Kwiaty - duże, promieniste, różowe lub niemal białe. Owoc pozorny (szupinka) powstaje przez zmięśnienie dna kwiatowego. Wewnątrz znajdują się liczne owoce właściwe w postaci białawych orzeszków. Róża dzika jest gatunkiem zbiorowym, obejmującym liczne podgatunki nieznacznie różniące się między sobą ząbkowaniem liści. 

Historia starożytna 

Starożytni Rzymianie wypełniali płatkami poduszki, co miało ich usypiać i uspokajać. Róża dzika jest znana od czasów ludzi pierwotnych, którzy traktowali jej owoce jako codzienne pożywienie. Same płatki róży stanowiły popularne pachnidło dalekiego Wschodu.

Historia 
Anglicy stosowali różę jako lek na wściekliznę, stąd jej angielska nazwa dog-rose.

Gatunki:

Róża czerwonawa (Rosa rubrifolia, majalis , romana, glauca)

Pochodzi z Europy Środkowej i spotykana jest też w Karpatach. W Polsce roślina uprawna i dziczejąca. Krzew osiąga 2-2,5 m wysokości, ma pędy czerwonawe z cienkimi kolcami. Najciekawsze ma liście: sino-niebieskie, drobne, dekoracyjne cały sezon. Kwiaty małe, pojedyńcze, różowe z jaśniejszym centrum i żółtymi pylnikami. Kwitną w czerwcu-lipcu. Po kwitnieniu licznie zawiązują się kuliste owoce, lekko spłaszczone o barwie szkarłatnej. Krzewy wytrzymują półcień i słabsze gleby. Poleca się ten gatunek na żywopłoty, solitery lub rabaty mieszane. Nie wymaga przycinania, tylko prześwietlania. Zupełnie odporny na mróz w polskim klimacie. Strefa 3b
Duże zainteresowanie wykazują ptaki, siewki róży można znaleźć w dużych odległościach, prawdopodobnie dzięki ptakom.

Róża gęstokolczasta (Rosa pimpinellifolia)  Dorastająca do metra wysokości róża o drobnych złożonych, ząbkowanych liściach. Jej gałązki są drobnokolczaste, długie, a pokrój bardzo zwarty. Kwiaty pojawiają się przez całe lato, są niewielkie koloru białego lub różowego. Owoce są koloru czarnego. Lubi stanowiska słoneczne. W naturze zwykle porasta suche, kamieniste zbocza.

Róża francuska (Rosa gallica)  Często uprawiana w Polsce, ale rzadko już występująca w środowisku naturalnym róża dorastająca do półtora metra wysokości. Występuje także pod nazwą róża aptekarska (rosa 'Officinalis') ze względu na swój bardzo silny zapach. Zakwita raz w kwietniu na mocno różowy kolor. Jej kwiaty są pełne o średnicy około 7-9 centymetrów. Jest w pełni mrozoodporna i znosi lekkie zacienienie.

Róża dzika (Rosa canina) Naturalnie występujący w Polsce (pospolity). Krzewy zrzucające liście na zimę dorastają do 2,5 metra wysokości. Liście są soczysto zielone, a owoce to lecznicze, jadalne, czerwone niełupki. Kwitnie od czerwca do końca sierpnia - czasem powtarza kwitnienie także we wrześniu, październiku. Kwiaty SA pachnące, pojedyncze, z żółtym środkiem i pręcikami, maja kolor biały, jasno bądź ciemnoróżowy. Najlepiej rośnie w pełnym słońcu na glebach próchnicznych i wilgotnych.

Róża rdzawa (Rosa rubiginosa)  Pospolicie, naturalnie występująca w Polsce róża zwana także szkocką. Tworzy wolno rosnące, zwarte krzewy o wysokości 2-3 metrów. Jej liście są ciemnozielone, błyszczące, pokryte od spodu włoskami pachnącymi jabłkiem. Jej łodyga jest pokryta szarymi kolcami. Kwiaty pojawiające się w czerwcu są pojedyncze bądź zebrane w kwiatostany, pojedyncze, ciemnoróżowe. Niewielkie owoce pojawiające się jesienią mają kolor czerwony. Róża ta porasta zwykle zbocza, skraje lasów, miedze i zarośla.

Róża pomarszczona (Rosa rugosa) Azjatycki gatunek róży dziczejący w Polsce. Tworzy duże krzewy (do 2 metrów wysokości) o gęsto owłosionych i kolczastych pędach. Jej liście są grube, owłosione, mięsiste, ciemnozielone, błyszczące, z wierzchu pomarszczone, zaś od spodu owłosione. Kwiaty są duże czerwono-różowe, pojedyncze, pachnące, pojawiają się od lata do jesieni. Owoce koloru pomarańczowo-czerwonego mają kształt spłaszczonej kuli. Róże te mają bardzo niewielkie wymagania - mogą rosnąc na wielu rodzajach gleb, na stanowiskach słonecznych do zacienionych.

Róża wielokwiatowa (Rosa multiflora) - róża, której charakterystyczną cechą są małe kwiaty zebrane w duże, gęste kwiatostany. Gatunek pochodzi z obszarów o klimacie umiarkowanym i ciepłym, u nas jest uprawiany, a także występuje dziko. Tworzy krzewy, pnące się także po innych roślinach, dorastające do wysokości 3-5 metrów. Kwitnie latem na kolor biały lub różowy kwiaty mają od półtora do 4 centymetrów średnicy. Zawiązuje małe czerwone, purpurowiejące szupinki. Od tego gatunku pochodzi wiele odmian ogrodowych róż wielokwiatowych. \



Wina różane
Ważnym komponentem wina zimowego są owoce róży, które przed sporządzeniem nastawu koniecznie trzeba przemrozić – ułatwia to oddawanie soku oraz ewentualne usuwanie pestek.

Właściwości
To, co potocznie nazywamy “dziką różą” i zbieramy w celach konsumpcyjnych jest w rzeczywistości mieszanką owoców kilku gatunków z rodzaju Rosa. Najłatwiej wyodrębnić spośród nich owoce róży pomarszczonej Rosa rugosa Thunb. – płasko-kuliste, szerokie (2,5 – 3 cm f ), ceglastoczerwone. Pozostałe to przede wszystkim owoce róży dzikiej Rosa canina L., róży czerwonej Rosa glauca Pourr. oraz róży rdzawej Rosa rubiginosa L., róży girlandowej Rosa cinnamomea L. i róży polnej Rosa arvensis Huds. Wszystkie są do siebie dość podobne, przy czym sama róża dzika ma cechy wyjątkowo zmienne i tworzy nie mniej niż 60 odmian. Surowiec, jakim jest owoc róży jest bardzo wartościowy pod względem składu chemicznego. Zawiera kwas askorbinowy (witamina C) w ilości do 1,8% (bez nasion) przy czym owoc róży pomarszczonej zawiera go do 6%, natomiast róży girlandowej do 10%! Witamina ta ma korzystny wpływ na ogólną odporność organizmu przez zwiększenie jego mechanizmów obronnych – chroni więc przed zatruciami substancjami szkodliwymi zawartymi w powietrzu, wodzie i pożywieniu. Powszechnie znane jest też działanie zapobiegawcze witaminy C w grypie i przeziębieniu. Bardzo cenną zaletą kwasu askorbinowego jest hamowanie tworzenia się w przewodzie pokarmowym tzw. nitrozoamin – związków rakotwórczych, powstających w układzie trawiennym w wyniku spożywania warzyw uprawianych przy nadmiarze nawozów azotowych. Witamina C wywiera także hamujący wpływ na procesy starzenia się organizmu, zmiany miażdżycowe oraz niektóre zaburzenia trawienne. Oprócz tego w owocach róży występują inne witaminy, zwłaszcza A, B1, B2, E, K oraz czynniki zwane witaminą P, tj. bioflawonoidy - synergistycznie działające z kwasem askorbinowym, a ponadto garbniki, cukry (do 18%), pektyny (do 4%), kwasy organiczne (do 2%) – w tym cytrynowy i jabłkowy, prawie 0,03 olejku eterycznego oraz sole mineralne.
Oprócz właściwości powodowanych wysoką zawartością kwasu askorbinowego, owoce róży wykazują również działanie przeciwgnilne, rozkurczowe oraz słabo moczopędne i żółciopędne, co przypisuje się zawartym w surowcu flawonoidom.


Medycyna

W celach leczniczych wykorzystywana jest róża dzika, psia róża, szypszyna (Rosa canina L.) - kolczasty krzew wysoki do 2 metrów, występujący w Europie, na Syberii, Ameryce Północnej i Meksyku.
W owocach dzikiej róży witaminy C jest o około 10 razy więcej niż w owocach czarnej porzeczki.
Poza tym w owocach znajdują się m.in.  kwasy organiczne (jabłkowy, cytrynowy), cukry, garbniki, olejek eteryczny, witaminy z grupy B, witaminy A, K, E, pektyny, flawonoidy, magnez, żelazo, potas oraz fosfor. 
Owoce dzikiej róży są zasobne w substancje biologiczne czynne, które z powodzeniem można wykorzystywać przy wielu problemach zdrowotnych.
Bogactwo witaminowe sprawia, że owoce dzikiej róży są doskonałym surowcem wzmacniającym. Tak duża zawartość witaminy C, powoduje, że kilka owoców wystarczy do zaspokojenia dziennego zapotrzebowania organizmu na witaminę C. Warto zaznaczyć, że witamina C w takiej formie jest lepiej przyswajalna, w przeciwieństwie do witaminy C w formie syntetycznej.

Przetworzone owoce dzikiej róży dobroczynnie wpływają m.in. na wątrobę, procesy trawienne, serce, przyspieszają gojenie ran oraz poprawiają wygląd skóry, działają lekko moczopędnie oraz żółciopędnie.
Z owoców róży pozyskuje się również olej zawierający witaminę E, karotenoidy, sterole oraz nienasycone kwasy tłuszczowe (kwas linolowy, kwas linolenowy). Olej stosowany jest w fitoterapii do leczenia stanów zapalnych skóry, oparzeń i trudno gojących ran.
Za zachowanie odporności mechanicznej kapilar odpowiedzialny jest m.in. – kwas L-askorbowy. Naturalna witamina C, zawarta w owocach i liściach jest 3-5 krotnie bardziej aktywna niż syntetyczna, gdyż chronią ją towarzyszące flawonoidy i kwasy organiczne.

Kremy
Działanie nawilżające, zmiękczające i wygładzające skórę jest efektem obecności związków witaminowych, pektyn, aminokwasów, a w szczególności organicznych kwasów owocowych. Kwasy owocowe przyczyniają się do rozluźnienia komórek naskórka, głównie w niższych rzędach warstwy rogowej, połączonych z warstwą ziarnistą, natomiast nie wywołują wpływu na komórki leżące zewnętrznie. W wyniku tego procesu zapobiegają pogrubieniu warstwy rogowej naskórka. Dzięki właściwościom złuszczającym hydroksykwasy zmniejszają również zmiany trądzikowe i potrądzikowe poprawiając stan i wygląd skóry tłustej. Ponadto kwasy owocowe zmniejszają suchość skóry wskutek stymulacji biosyntezy ceramidów i wzrostu ich poziomu w naskórku.
Oprócz witaminy C, wybrane surowce zawiera również witaminy z grupy B oraz karoten. Powstająca z karotenu witamina A wspólnie z kwasem askorbinowym stanowią czynniki przeciwpiegowe – rozjaśniają skórę i zapobiegają powstawaniu plam pigmentacyjnych. Szorstkości cery oraz zmianom trądzikowym i łojotokowym zapobiega zawarty kompleks witamin z grupy B. 

Olejek różany
Arabski uczony i lekarz w X. wieku jako pierwszy wydestylował pierwszy pachnący olejek eteryczny z płatków róż. Kobiety stosowały go nie tylko do perfumowania ciała, ale również do przemywania skóry i jej pielęgnacji. W tamtych czasach kobiety działały głównie intuicyjnie. Dziś już wiadomo, że olejki eteryczne to wieloskładnikowe mieszaniny aktywnych składników. Wiadomo również, że w mieszaninie działają skuteczniej niż pojedynczo.

Olejek różany posiada właściwości przeciw depresyjne, uspokajające, łagodzi bóle głowy. Stosowany zewnętrznie na skórę ma podobne właściwości do pozyskiwanego z nasion oleju różanego. Działa antyseptycznie, przeciwbakteryjnie, łagodzi skórę w zapaleniach po nadmiernej ekspozycji na słońce. Początkowo wykorzystywany w kosmetyce dla samego zapachu, dziś stosowany jako składnik kremów i płynów dla cery wrażliwej, suchej i zmęczonej. Ze względu na występowanie w olejkach eterycznych związków o budowie alkoholi i estrów, kosmetyki aromaterapeutyczne, w sposób naturalny wykazują bliskie skórze kwasowe pH.
Olejek różany otrzymywany z kwiatów róży jest niezwykle drogi, gdyż do otrzymania 1 kg olejku potrzeba aż 4 ton płatków. Z tego powodu do kompozycji kosmetycznych często stosuje się tańszy olejek geraniowy.

Woda różana
Woda różana jest naturalnym produktem otrzymywanym w czasie destylacji olejków eterycznych z parą wodną. Woda różana jest produktem sezonowym, wytwarzanym w czasie kampanii różanej. Zawiera ok. 0,2-1,1% olejku eterycznego. Naturalna woda różana zachowuje stabilność mikrobiologiczną, bez syntetycznych środków konserwujących, przez okres dwóch lat dzięki bakteriostatycznemu działaniu samego olejku. Jest wykorzystywana zamiast zwykłej wody w nowych formach kosmetycznych głównie przez amerykańskie firmy kosmetyczne.

poniedziałek, 19 sierpnia 2013

Aksamitka (Tagetes patula)

Takie małe zdjęcie na dziś z aksamitkami 
trzymajcie się


Najbardziej popularna jest aksamitka rozpierzchła Tagetes patula niska (20-30 cm) o rozłożystym pokroju, pojedyńczych lub pełnych, złotopomarańczowych, brzoskwinoowych, brązowych z żółtym brzegiem lub purpurowobrązowych kwiatach.
Aksamitka wąskolistna tagetes tenuifolia ma charakterystyczne, delikatne wąskie liście i małe pojedyńcze (1,5 cm średnicy) kwiaty w kolorze żółtym lub pomarańczowym.
Aksamitka wzniesiona wyrasta do 80-100 cm wysokości o kwiatach dużych, pełnych lub półpełnych w różnych odcieniach koloru żółtego i pomarańczowego.


Te aksamitki, które widzicie na zdjęciu są sadzone z nasion od 10 lat zbieranych z tego samego stadka.
My też jesteśmy jak te aksamitki w tłumie i bezimienni, przeminiemy i wzrosną następni i następni.

U nas na Kaszubach mówi się "Turki". 
Aksamitka jest naturalnym wrogiem nicieni, wabi je a przyczepione do jej korzeni giną z głodu.
Nieoceniona na plantacjach i w szklarniach "EKO"

Płatki aksamitki nadają się do kurczaków, ziemniaków, ryżu, sosu serowego, pieczeni wołowej.


Truskawka

Truskawka


Truskawka (Fragaria esca) jest dziełem człowieka i po części przypadku. W 1774 r. oficer Amadae Francois Frezier przywiózł z Chile 5 roślin wielkoowocowej poziomki chilijskiej (Fragaria chiloensis) i posadził w ogrodzie. Niestety, poziomki nie owocowały, ponieważ były to rośliny wyłącznie z żeńskimi kwiatami, więc nie mogły się zapylać. Zdarzyło się, że obok poziomek chilijskich posadzono inny gatunek (Fragaria virginiana), pochodzący ze stanu Virginia w USA. Rośliny skrzyżowały się. Powstał mieszaniec rodzący obficie duże owoce, które nazywamy truskawką. Hodowcy ulepszają truskawkę już przez 200 lat, toteż owoce są coraz okazalsze.

Nazewnictwo:
We Francji truskawka otrzymała nazwę "fraise", we Włoszech "fragola", które to nazwy mają prawdopodobnie ścisły związek ze smakiem truskawek i skojarzeniami jakie wywoływał. W Polsce nazwa truskawka jak się domniemywa pochodzi od wyrazu dźwiękonaśladowczego "trusk", który słychać podczas obłamywania liści, czy pędów truskawki.

Historia Truskawki Pomorskiej, Kaszubskiej 

Truskawka Kaszubska lub Kaszëbskô Malëna jest wpisana do europejskiego systemu nazw i oznaczeń geograficznych. Rozporządzeniem Komisji Europejskiej (WE) nr 1155/2009 z dnia 27 listopada 2009 r. nazwę produktu zarejestrowano jako Chronione Oznaczenie Geograficzne. 
znaczek


Truskawka kaszubska produkowana jest na obszarze powiatu kartuskiego, powiatu kościerskiego, powiatu bytowskiego oraz gminy Przywidz, Wejherowo, Luzino, Szemud, Linia, Łęczyce oraz Cewice. Pod nazwą truskawka kaszubska sprzedawane są wyłącznie truskawki z następujących odmian: Senga Sengana, Elsanta, Honeoye i należące do klasy „ekstra” lub kategorii „I”. Historia sprowadzenia truskawek na Kaszuby wzbudza kontrowersje, ale wiadomo, że zostały sprowadzone na ten obszar na początku XX w. Jednak niepodważalny jest fakt, że powierzchnia ich uprawy zwiększała się w tym regionie z roku na rok. Smak i popularność truskawek doprowadziły do znacznego wzrostu liczby upraw. Pola truskawkowe rozrastały się przez ponad pół wieku, by ostatecznie stać się nieodłączną częścią kaszubskiego krajobrazu. Właśnie ich obfitość doprowadziła do tego, iż podjęta została decyzja o urządzeniu i zorganizowaniu – na początku lat 70. ubiegłego wieku - święta Truskawkobrania. Jest to impreza plenerowa odbywająca się od 1971 roku w pierwszą niedzielę lipca na Złotej Górze nieopodal Brodnicy Górnej.  

Pomorskie truskawki leciały do Moskwy

W 1987 roku ówczesny "Głos Pomorza” co chwile na lamach donosił o truskawkowych żniwach, które rozpoczynały się wtedy na terenie dwóch nie istniejących już województw – koszalinskiego i słupskiego. 

Wojewódzka Spóldzielnia Ogrodniczo - Pszczelarska w Słupsku przygotowała do zbiorów az 261 tysięcy kobialłek. Rzecz bardzo istotna, ponieważ w poprzednich latach właśnie tych drewnianych koszyczków często brakowało na polach. W 1986 w kwietniu wybuchła elektrownia atomowa w Czarnobylu. Truskawki badano pod kątem radiacji. Mimo ze spelniały (oficjalnie) wszelkie normy międzynarodowe, to nikt ich wtedy nie chciał. W 1987 roku średnia pensja wynosiła 23,7 tys. zł. Za kilogram nieodszypułkowanych truskawek na skupie można było otrzymać 140 zl. Jeżeli ktoś chciał dorabiać, otrzymywał od właściciela plantacji nawet 50 zł. Problemem było otrzymanie w dzierżawę  truskawkowe pole. Na przykład te, które mieściły się w kierunku Siemianic. Każda działeczka miała dwanaście arów. Umowa opiewalła na cztery lata. Na truskawkach zarabiali praktycznie wszyscy. Dość przypomnieć, że na pięciu hektarach w okolicy Łosina było aż 100 plantatorów. 

Dorabiali wiec uczniowie szkól, mieszkancy wsi, zarabiali dzierzawcy. Charakterystyczne, co podkreślala gazeta, ze plantatorzy pochodzili glównie z miast. Natomiast zupelnie nie bylo zainteresowania wśród mieszkanców miejscowości pegeerowskich. 



Truskawkowy Lotniczy most do Moskwy 

W Slupskiem truskawki kontraktowala Wojewódzka Spóldzielnia Ogrodniczo - Pszczelarska oraz Przedsiebiorstwo Zagraniczne "Comindex” z Damnicy. Ta druga firma wysylala truskawki do Niemiec (w 1987 roku – 750 ton, a zwozilo je z pól codziennie dwanaście samochodów). Natomiast pierwsza – w Polske i do ZSRR (w 1987 roku 320 hektarów, z których spodziewano sie zebrac 3 tysiące ton owoców). 

Jednak najważniejszym propagandowym sukcesem błl most powietrzny miedzy Slupskiem a Moskwą. Samoloty transportowe Aerofłotu przylatywały do Redzikowa i zabieraly slupskie truskawki prosto do Moskwy

 Wlaśnie te owoce byly oceniane na skupie bardzo rygorystycznie. Musialy byc lekko niedojrzale, Plantatorzy ustawiali sie w kolejkach juz od samego rana. Oficjalnie jednak wszystko wyglądalo pieknie. – Samoloty Aeroflotu przewozą dziennie ponad 40 ton owoców. Truskawki zbierane na slupskich plantacjach nastepnego dnia rano są w moskiewskich sklepach i na straganach. 

Lącznie w 1987 roku skupiono 3,5 tys. ton owoców. Z czego do samej Moskwy z dwóch województw zostalo wyslanych 275 ton truskawek. Mocarstwowe plany truskawkowe musialy sie jednak rozbic o twardą rzeczywistośc gospodarczą szarego PRL-u. "Spóldzielnie slupskie jak i koszalinskie eksportują zaledwie cześc skupowanych truskawek. Z braku wlasnych mocy cześc z nich jest wyslana do zamrazalni i innych miejsc przetwórczych w kraju, z woj. slupskiego – do Środy Wielkopolskiej, Plonska i Czemplina.” 

Sam pomysł na truskawkowe mocarstwo nad Bałtykiem rozmył się gdzieś w historii, choć uprawy pozostały. 

Odmiany:


Z uporem maniaka promuję nasze odmiany więc niezawodne "Skierniewice"  lub skrót "ISK", oraz pełna nazwa "Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa" będzie zawsze na blogu Ogrodu Sztuk. 

Elsariusz (ISK)
Rodowód: ‘Elsanta’ x ‘Syriusz’ jest nową odmianą deserową (2008), cenną zwłaszcza z uwagi na późną porę dojrzewania, wysoką jakość owoców i obfite plonowanie. Polecana jest zarówno do
uprawy na plantacjach towarowych, jak i w ogrodach przydomowych i działkowych

Honeoye 
Rodowód odmiany: krzyżówka Vibrant z Holiday. Rok i miejsce wyhodowania: 1979r. wprowadzona do produkcji, odmiana o rodowodzie amerykańskim.
Odmiana bardzo wczesna, doskonale nadająca się do przyspieszenia pod okryciem agrowłókniną lub folią. Znana i popularna, nadająca się zarówno do przemysłu jak i do produkcji deserowej.
Jest to odmiana charakteryzująca się dużą zdolnością adaptacyjną oraz skoncentrowanym dojrzewaniem owoców (duża ilość owoców dojrzewa w jednym czasie). Krzaki silne o pokroju niezbyt zwartym, wzniesionym. Owoce bardzo jędrne, chociaż o krótkiej trwałości półkowej, w kształcie stożkowate ze ściętym wierzchołkiem i przewężeniem przy kielichu. Dość dobrze znoszące transport na duże odległości. Kolor owoców czerwony do ciemnoczerwonego, skórka jednolita z silnym połyskiem. Miąższ czerwony, soczysty i aromatyczny.
Honeoye jest odmianą odporną na choroby liści i na przemarzanie, jednak bardzo wrażliwa na choroby układu korzeniowego, zwłaszcza powodowane przez grzyby z rodzaju Verticillium.Odmiana bardzo wczesna, dobra do przyspieszania owocowania. Czołowa odmiana wśród wczesnych odmian deserowych. Owoce atrakcyjne, stożkowate, czerwone a później ciemnoczerwone, błyszczące, wyrównane, aromatyczne. Honeoye daje dość wysoki plon, w tym wysoki procent owoców w pierwszym wyborze. Nie wymarza - bardzo odporna na polskie warunki klimatyczne. Wskazuje tendencję do jednoczesnego dojrzewania dużej liczby owoców ( tzw. dojrzewanie skoncentrowane). Wrażliwa na choroby odglebowe, niewrażliwa na gnicie owoców (m. in. na szarą pleśń). Pozytywnie reaguje na zaprawianie sadzonek przed posadzeniem i podlewaniem środkiem grzybobójczym np. Aliette.

Elsanta 
Odmiana wczesna, bardzo popularna w Europie, wydajna. Owoce smaczne, bardzo duże, wyrównane, żywoczerwone, z silnym połyskiem, odporne na szarą pleśń. Owoce wyjątkowo twarde, jędrne, bardzo dobrze znoszą trudy długiego transportu. Odmiana deserowa, idealna do dużych sieci sklepowych. Odmiana "kapryśna" i wrażliwa na choroby systemu korzeniowego (objaw - więdnięcie liści), dlatego wymaga uprawy na glebie nowej, gdzie wcześniej nie rosły truskawki, pomidory i ziemniaki. W czasie ostrych bezśnieżnych zim może wymarzać - okrywać słoma lub agrowłókniną. Nadaje się do uprawy tradycyjnej w polu, przyspieszonej w gruncie i pod osłonami. Wymaga ochrony przed chorobami odglebowymi (Verticilium) - zaprawianie i podlewanie preparatami grzybobójczymi np. Aliette.

Senga Sengana 
Odmiana pochodzenia niemieckiego o średnio późnej porze owocowania. Świetna do konsumpcji w stanie świeżym (owoce deserowe), doskonała na mrożonki i przetwory. Podstawowa odmiana na Kaszubach o wysokiej wydajności. Pierwsze owoce duże, później maleją. Owoce duże o barwie skórki intensywnie czerwonej do ciemnoczerwonej wyrównanej na całej powierzchni. Miąższ intensywnie czerwony, równomiernie wybarwiony, bardzo aromatyczny i smaczny szypułka bardzo łatwo oddziela się od owocu. Owoce źle znoszą długi transport, są mało odporne na szarą pleśń wymagając starannej ochrony.
Rośliny podatne na białą plamistość liści, porażana przez roztocza truskawkowego (przy dużym zagęszczeniu roślin a rośnie silnie). Rośliny bardzo odporne na choroby systemu korzeniowego (Verticillium) i nicienie glebowe, wytrzymałe na mrozy i suszę.

Albion Odmiana niestety nieodpowiednia do sadzenia na Kaszubach bez osłon na zimę. Możliwość dużych strat po przymrozkach. Oczywiście rada w dużo mniejszym zakresie dotyczy południowej Polski. 

Uprawa: 

Odległość między rzędami na zagonie wynosi 30-40 cm, a w rzędach pomiędzy roślinami 15-30 cm. Przejścia między zagonami (uliczki robocze) mają szerokość 50-70 cm. Są one wyścielane słomą, która zapobiega wyrastaniu chwastów i ogranicza występowanie niektórych chorób, np. szarej pleśni. Chwasty między zagonami można też wykaszać kosami spalinowymi. Szerokość zagonów czterorzędowych nie powinna przekroczyć 120 cm.

Zastosowania:


Maseczka z truskawkowa
Maseczka nadaje się do każdego rodzaju cery, gdyż ma właściwości odświeżające i ujędrniające skórę.
3-5 truskawek1 łyżka śmietany
Truskawki myjemy (bez szypułek) i ucieramy na miazgę, następnie dodajemy śmietanę i mieszamy do uzyskania jednolitej konsystencji. Tak przygotowaną maseczkę kładziemy na umytą twarz na ok. 20 - 30 minut. Po tym czasie zmywamy maseczkę ciepłą wodą.